BCG Aşısı Nedir? Ne Zaman Yapılır?

BCG aşısı verem hastalığına karşı yapılan aşıdır. Bebeklere iki aylıkken sol koldan yapılır. Özellikle çocuklarda beyin veremi gibi tehlikeli verem türlerini önler. Aşı yerinde kabarcık çıkar, yara olur ve iz kalır, bu normaldir. Bağışıklık sistemi zayıf olanlara, gebelere ve ateşli hastalığı olanlara yapılmaz. Hayat boyu tek doz yeterlidir. Ateş, lenf bezi şişmesi gibi hafif yan etkileri olabilir. İz kalmaması aşının tutmadığı anlamına gelmez.

BCG Aşısı Nedir?

BCG aşısı verem hastalığına karşı yapılan bir aşıdır. Verem öksürükle, hapşırıkla bulaşan tehlikeli bir hastalıktır. Özellikle akciğerleri tutar ama beyni, kemiği ve diğer organları da etkileyebilir. BCG aşısı bu hastalıktan korunmak için yapılır. Aşının adı üç harften oluşur ve Bacillus Calmette Guerin kelimelerinin baş harfleridir. İki Fransız doktor 1920 yılında bu aşıyı geliştirmiştir. Aşı içinde zayıflatılmış verem mikrobunu içerir. Bu mikrobu zayıflatmışlar ve hastalık yapamaz hale getirmişlerdir. Bebek bu aşıyı olunca vücudu verem mikrobu ile tanışır. Böylece bağışıklık sistemi hazırlanır ve gerçek hastalıkla karşılaşırsa onu tanır.

BCG aşısı özellikle küçük çocuklarda çok önemlidir. Çocuklarda verem beyni tutarsa çok tehlikelidir. Beyin zarı iltihabı yapar ve ölümle sonuçlanabilir. Verem tüm vücuda yayılırsa bu da çok tehlikelidir. BCG aşısı bu ağır verem türlerine karşı korur. Akciğer veremini tam önlemeyebilir ama ağır tablo oluşmasını engeller. Aşının etkisi yıllarca sürer ve birçok ülkede zorunlu aşı takvimindedir. Türkiye'de de bebeklere ücretsiz olarak yapılır. Sağlık Bakanlığı aşıyı sağlık ocaklarında ve aile hekimlerinde verir.

BCG Aşısı Ne Zaman Yapılır?

BCG aşısı bebeklere iki aylıkken yapılır. Sağlık Bakanlığı aşı takviminde bu yaş belirlenmiştir. Doğumdan hemen sonra da yapılabilir ama genellikle iki ay beklenir. Bebeğin kilosu yeterli olsun ve bağışıklık sistemi biraz gelişsin diye beklenir. Erken doğan bebeklerde aşı ertelenir. Bebek üç kiloya ulaşıncaya kadar beklenir. Düşük kilolu bebeklerde yan etki riski daha fazladır. Aşı tek doz olarak yapılır. Hayat boyu bir kere yeter ve tekrar yapılmaz. Bir doz yeterli koruma sağlar.

Üç aydan büyük bebeklere veya çocuklara aşı yapılacaksa önce test yapılır. Bu test verem testi yani tüberkülin testidir. Deri altına az miktarda bir madde enjekte edilir. İki üç gün sonra cilde bakılır. Şişlik varsa test pozitiftir. Bu durumda bebek verem mikrobunu tanıyor demektir ve BCG aşısı yapılmaz. Şişlik yoksa test negatiftir ve aşı yapılabilir. Üç aydan küçük bebeklerde test gerekmez. Bu bebeklerin verem mikrobunu tanıma ihtimali çok düşüktür. Aşı sol kola yapılır. Omuz bölgesine yakın yere enjekte edilir. Derinin içine yapılır ve kas içine yapılmaz. Deri içinde kalması çok önemlidir.

BCG Aşısı Nasıl Yapılır?

BCG aşısı özel bir teknikle yapılır. Diğer aşılar gibi değildir. Deri içine enjeksiyon yöntemi kullanılır. Aşıyı yapan hemşire veya doktor özel eğitim almıştır. Aşı buzdolabında saklanır ve ışıktan korunur. Donmaması gerekir. Kullanmadan önce toz halindeki aşı özel sıvı ile karıştırılır. Karıştırıldıktan sonra dört saat içinde kullanılmalıdır. Işıktan korunmalıdır.

Bebeğin sol kolu açık tutulur. Omuz bölgesine yakın bir yere yapılır. Kolun çok yukarısına yapılırsa iz kötü çıkar. Hemşire cildi gerer. İğne ile cildin üst tabakasına çok az girilir. Az miktarda aşı enjekte edilir. Bir yaşın altındaki bebeklere yarım mililitre dozun yarısı verilir. Bir yaş üzerinde tam doz verilir. Aşı doğru yapılınca hemen küçük beyaz bir kabarcık oluşur. Bu portakal kabuğuna benzer. Kabarcık birkaç dakika içinde kaybolur. Bu normaldir. Aşıdan sonra pansuman yapılmaz. Bölge kuru tutulur.

BCG Aşısından Sonra Ne Olur?

BCG aşısından sonra aşı yerinde normal bir reaksiyon olur. Bu süreç birkaç ay sürer. Aşıdan iki üç hafta sonra enjeksiyon yerinde küçük kırmızı bir kabarcık çıkar. Bu sivilceye benzer. Kabarcık zamanla büyür. Beşinci haftaya kadar büyümeye devam eder. Sonra kabarcık yumuşar. Ortası açılır ve küçük bir yara oluşur. Yaranın üstü kabuk bağlar. Bu kabuk birkaç kez düşüp yeniden oluşabilir. Bazen yaradan az miktarda akıntı gelir. Bu normaldir. Altı ila on iki hafta içinde yara iyileşir. Yerinde küçük yuvarlak bir iz kalır. Bu iz hayat boyu kalır. BCG aşısının yapıldığının kanıtıdır.

İz oluşması aşının tuttuğunun göstergesidir ama bazı bebeklerde iz oluşmaz. İz oluşmasa bile aşı tutmuş olabilir. İz yoksa aşıyı tekrar yapmaya gerek yoktur. Aşı yerini temiz ve kuru tutmalısınız. Krem, merhem sürmemelisiniz. Bunlar iyileşmeyi bozabilir. Kaşımamalı ve tırmalamamalısınız. Gerekirse temiz gazlı bez ile gevşek şekilde örtebilirsiniz ama yapışkan flaster yapmamalısınız. Duş, banyo yapabilirsiniz. Yüzme havuzuna girebilirsiniz ama aşı yerini aşırı ovmamalısınız. Bebek giysileri aşı yerine sürtünmemeli ve rahat olmalıdır.

BCG Aşısının Yan Etkileri

BCG aşısının yan etkileri azdır. Görülen yan etkiler genellikle hafiftir. Kendiliğinden düzelir. En sık görülen yan etki aşı yerindeki kabarcık ve yaradır. Yukarıda anlattığımız kabarcık, yara ve iz oluşumu normaldir. Bebeklerin çoğunda bu reaksiyon görülür. Bazen aşı yerinde normalden fazla kızarıklık olur. Şişlik ve ağrı olabilir. Bölgede sertlik hissedilir. Bu belirtiler birkaç gün içinde azalır. Koltuk altındaki lenf bezleri şişebilir. Bağışıklık sistemi çalışıyordur. Lenf bezi şişliği aşıdan bir iki ay sonra oluşur. Genellikle tedavi gerektirmez. Çoğu zaman kendiliğinden küçülür. Çok büyük lenf bezleri nadir durumlarda ameliyatla çıkarılabilir.

Hafif ateş olabilir ama yüksek ateş beklenmez. Ateş otuz sekiz derecenin üzerindeyse veya iki günden fazla sürüyorse doktora gitmelisiniz. Halsizlik, yorgunluk ve iştahsızlık olabilir ama bunlar geçicidir. Çok nadir durumlarda ciddi yan etkiler görülebilir. Aşı yerinde irin kesesi oluşabilir. Bu durumda tedavi gerekir. Lenf bezlerinde enfeksiyon gelişebilir. Antibiyotik tedavisi uygulanır. Bağışıklık sistemi çok zayıf olan çocuklarda BCG mikrobunun vücuda yayılması olabilir. Bu çok nadir bir durumdur. Yüz bin aşıda iki vakada görülür. Belirtileri uzun süren ateş, yaygın lenf bezi büyümesi, karaciğer ve dalak büyümesidir. Bu durum acil tedavi gerektirir. Üçlü antibiyotik tedavisi verilir.

Aşı yerinde kabartılı yara izi oluşabilir. Özellikle aşının kolun çok yukarısına yapılması durumunda risk artar. Genetik yatkınlığı olan kişilerde daha sık görülür. Aşının yanlış yapılması, fazla doz verilmesi ve derin enjeksiyon yan etki riskini artırır. Aşı sonrası herhangi bir anormal durum fark ederseniz doktora gitmelisiniz. Aşı yerinde aşırı büyüme, yaygın kızarıklık, çok fazla akıntı, kötü koku, yüksek ateş, çok büyük lenf bezi ve genel durum bozukluğu doktora gitme nedenleridir.

BCG Aşısı Kimlere Yapılmaz?

BCG aşısı bazı durumlarda yapılmaz veya ertelenir. Bağışıklık sistemi zayıf olan bebeklere yapılmaz. AIDS hastalığı olan çocuklara, bağışıklık sistemi bozukluğu olan çocuklara BCG verilmez. Canlı aşı bu çocuklarda hastalık yapabilir. Kanser hastaları ve kanser tedavisi gören kişilere yapılmaz. Kemoterapi ve radyoterapi bağışıklık sistemini zayıflatır. Canlı aşı tehlikelidir. Kortizon ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanan kişilere yapılmaz. Yüksek doz steroid tedavisi alanlar risk grubundadır.

Gebelere BCG aşısı yapılmaz. Aşının bebeğe etkisi bilinmemektedir. Hamilelik döneminde canlı aşılardan kaçınılır. Ateşli hastalığı olan bebeklere aşı ertelenir. Ateş otuz sekiz derecenin üzerindeyse aşı yapılmaz. Ateş düşünce yapılır. Verem hastalarına BCG aşısı yapılmaz. Zaten hastalık vardır. Daha önce şiddetli BCG aşısı reaksiyonu geçiren kişilere tekrar yapılmaz. Erken doğan bebeklere üç kiloya ulaşıncaya kadar yapılmaz. Ciddi cilt hastalıkları olan bebeklerde aşı sağlıklı cilt bölgesine yapılır veya hastalık iyileşinceye kadar ertelenir.

Verem Hastalığı Nedir?

Verem mikrobu öksürükle, hapşırıkla bulaşır. Hasta kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında havaya mikroplar yayılır. Yakındaki kişiler bu mikropları solur. Mikrop akciğerlere yerleşir. Orada çoğalır. Akciğerde yara yapar. Öksürük başlar. Kan tükürme olur. Kilo kaybı olur. Gece terlemesi görülür. Ateş çıkar. Hastalık tedavi edilmezse ölümle sonuçlanır. Verem sadece akciğeri tutmaz. Beyni tutarsa beyin zarı iltihabı yapar. Bu çok tehlikelidir. Çocuklarda ölüme neden olur. Kemikleri tutarsa kemik iltihabı yapar. Böbrekleri tutarsa böbrek veremi oluşur.

Verem hastalığı fakir ülkelerde ve kalabalık yerlerde daha yaygındır. Havalandırması kötü olan yerlerde mikrop hızla yayılır. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler daha kolay hastalanır. Yaşlılar, bebekler, kronik hastaları, HIV hastaları risk grubundadır. Verem tedavi edilebilir bir hastalıktır. Altı ay boyunca ilaç kullanılır. Düzenli ilaç kullanımı şarttır. İlaçları bırakırsanız mikrop dirençli hale gelir. Tedavi daha zor olur. Veremden korunmanın en iyi yolu BCG aşısıdır. Aşı özellikle çocuklarda ağır verem türlerini önler.

Türkiye'de BCG Aşısı

Türkiye'de BCG aşısı zorunlu aşı takvimindedir. Sağlık Bakanlığı tüm bebeklere ücretsiz olarak yapar. Aile sağlığı merkezlerinde ve hastanelerde uygulanır. Aşı kayıtları tutulur. Aşı kartına işlenir. BCG aşısı sayesinde Türkiye'de çocukluk çağı verem vakaları azalmıştır. Beyin veremi ve yaygın verem vakaları çok düşmüştür. Aşı programı başarılı şekilde yürütülmektedir.

Anne ve babalar aşı takvimini takip etmelidir. Bebek iki aylıkken BCG aşısını mutlaka yaptırmalıdır. Aşıyı geciktirmemelidir. Erken koruma çok önemlidir. Aşıdan sonra aşı yerindeki reaksiyonları normal karşılamalıdır. Kabarcık, yara ve iz oluşumu normaldir. Endişelenmeye gerek yoktur. Herhangi bir şüphede aile hekiminize veya çocuk doktorunuza danışmalısınız.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

BCG aşısı neden yapılır?

BCG aşısı verem hastalığına karşı yapılır. Verem öksürükle bulaşan tehlikeli bir hastalıktır. Özellikle çocuklarda beyin veremi ve yaygın verem gibi ölümcül türlerini önler. Aşı sayesinde bu ağır verem türlerinden korunuruz.

BCG aşısı kaç aylıkken yapılır?

BCG aşısı bebeklere iki aylıkken yapılır. Doğumdan hemen sonra da yapılabilir ama genellikle iki ay beklenir. Erken doğan bebeklerde üç kiloya ulaşınca yapılır. Tek doz yeterlidir ve tekrar yapılmaz.

BCG aşısı iz bırakır mı?

Evet, BCG aşısı sol kolda küçük yuvarlak bir iz bırakır. Aşıdan sonra kabarcık çıkar, yara olur ve iyileşince iz kalır. Bu iz hayat boyu kalır ve normaldir. İz oluşması aşının tuttuğunu gösterir ama iz oluşmasa bile aşı tutmuş olabilir.

BCG aşısı yapılmayınca ne olur?

BCG aşısı yapılmazsa çocuk verem hastalığına yakalanma riskiyle karşı karşıya kalır. Özellikle beyin veremi ve yaygın verem gibi ölümcül türler tehlikedir. Aşı bu ağır formları önler. Aşı yaptırmak çok önemlidir.

BCG aşısı yan etkileri nelerdir?

BCG aşısının yan etkileri hafiftir. Aşı yerinde kabarcık, yara ve iz oluşumu normaldir. Koltuk altında lenf bezi şişmesi olabilir. Hafif ateş olabilir. Halsizlik görülebilir. Bunlar geçicidir. Çok nadir durumlarda irin kesesi veya ciddi enfeksiyon olur.

BCG aşısı izi çıkmadı, sorun var mı?

BCG aşısı izi çıkmasa bile sorun olmayabilir. İz oluşması aşının tuttuğunu gösterir ama bazı bebeklerde iz oluşmaz. İz yoksa aşıyı tekrar yapmaya gerek yoktur. Aşı tutmuş olabilir. Endişelenmeye gerek yoktur.

BCG aşısı ateş yapar mı?

BCG aşısı hafif ateş yapabilir ama yüksek ateş beklenmez. Ateş otuz sekiz derecenin üzerindeyse veya iki günden fazla sürüyorsa doktora gitmelisiniz. Genellikle ateş olmaz veya çok hafif olur.

BCG aşısı kaç kez yapılır?

BCG aşısı hayat boyu bir kez yapılır. Tek doz yeterlidir. Tekrar yapılmasına gerek yoktur. Bir doz uzun süreli koruma sağlar.

Sonuç olarak

BCG aşısı verem hastalığına karşı yapılan önemli bir aşıdır. Bebeklere iki aylıkken sol kola yapılır. Tek doz hayat boyu yeterlidir. Aşı özellikle çocuklarda görülen ağır verem türlerini önler. Beyin veremi ve yaygın verem gibi ölümcül formlardan korur. Aşı yerinde kabarcık çıkar, yara olur ve iz kalır, bu normaldir. İz oluşması aşının tuttuğunu gösterir ama iz oluşmasa bile aşı etkilidir. Yan etkileri hafiftir ve genellikle kendiliğinden geçer. Koltuk altında lenf bezi şişmesi, hafif ateş ve halsizlik olabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olanlara, gebelere, ateşli hastalığı olanlara yapılmaz.

Verem öksürükle, hapşırıkla bulaşan tehlikeli bir hastalıktır. Akciğerleri, beyni, kemikleri ve diğer organları tutabilir. Tedavi edilebilir bir hastalıktır ama altı ay ilaç kullanımı gerekir. Korunmanın en iyi yolu BCG aşısıdır. Türkiye'de aşı zorunludur ve ücretsizdir. Anne ve babalar aşı takvimini takip etmeli ve bebek iki aylıkken BCG aşısını mutlaka yaptırmalıdır. Aşı sayesinde çocukluk çağı ağır verem vakaları çok azalmıştır. Aşıdan sonra aşı yerindeki reaksiyonları normal karşılamalısınız. Endişelenmeye gerek yoktur. 

Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Detaylı bilgi için mutlaka bir uzmana başvurmalısınız.

Bu makale Batı Anadolu Central Hospital Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.  

Son Güncelleme: Ocak 2026