Guatr Hastalığında Beslenme: Doğru Gıdalar ve Beslenme Önerileri

Guatr hastalığında ne yediğiniz çok önemlidir. Tiroid bezinizin düzgün çalışması için bazı besinlere ihtiyacı vardır, bazı gıdalar ise tiroid bezinize zarar verebilir. Peki guatr hastalarının yemesi gereken gıdalar nelerdir? Hangi besinlerden uzak durmalı? İşte size pratik ve anlaşılır bir beslenme rehberi.

Neden Beslenme Bu Kadar Önemli?

Tiroid beziniz, vücudunuzun motor gibi çalışmasını sağlayan hormonlar üretir. Bu hormonların üretimi için bazı vitamin ve minerallere ihtiyaç duyar. Özellikle iyot, selenyum, çinko ve demir tiroid sağlığı için çok önemlidir.

T.C. Sağlık Bakanlığı’nın beslenme rehberlerine göre, doğru beslendiğinizde:

    •    Tiroid beziniz daha iyi çalışır.

    •    İlaçlarınız daha iyi etki eder.

    •    Kendinizi daha enerjik hissedersiniz.

    •    Komplikasyonlar daha az görülür.

    •    Genel sağlığınız iyileşir.

Tiroidiniz Az Çalışıyorsa (Hipotiroidi) Nasıl Beslenmeli?

Tiroid beziniz az çalışıyorsa metabolizmanız yavaşlar. Kolay kilo alırsınız, yorgun hissedersiniz. İşte bu durumda yapmanız gerekenler:

Mutlaka Yemeniz Gereken Gıdalar

İyot İçeren Besinler

İyot, tiroid bezinizin ana yakıtıdır. Yeterli iyot almazsanız beziniz düzgün çalışamaz. Dünya Sağlık Örgütü’nün iyot rehberlerine göre, yetişkinlerin günlük 150 mcg iyot alması gerekir.

    •    İyotlu sofra tuzu: Günde 1 çay kaşığı yeterli (normal tuz kullanımı)

    •    Balık: Hamsi, sardalya, uskumru, ton balığı (haftada 2-3 kez yiyin)

    •    Deniz ürünleri: Karides, midye

    •    Yumurta: Her gün 1-2 yumurta yiyebilirsiniz.

    •    Süt, yoğurt, peynir: Her gün tüketin.

    •    Deniz yosunu: Çok az kullanın, fazlası zararlıdır.

Önemli: Hamile veya emziren annelerin iyot ihtiyacı daha fazladır (220-290 mcg).

Selenyum İçeren Besinler

Selenyum, tiroid hormonlarınızın aktif hale gelmesini sağlar. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği’nin raporlarına göre, selenyum eksikliği tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkiler.

    •    Brezilya cevizi: En zengin kaynak (günde sadece 2-3 tane yeterli, fazlası zararlı)

    •    Balık: Ton, somon

    •    Tavuk ve hindi eti

    •    Yumurta

    •    Mantar

Günlük İhtiyaç: Yetişkinler için 55 mcg

Çinko İçeren Besinler

Çinko, bağışıklık sisteminizi güçlendirir ve tiroid sağlığını destekler.

    •    Kırmızı et: Sığır eti, kuzu eti

    •    Tavuk

    •    Deniz ürünleri: İstiridye, karides

    •    Nohut, mercimek

    •    Kabak çekirdeği, kaju

    •    Peynir, süt

Günlük İhtiyaç: Erkekler için 11 mg, kadınlar için 8 mg

Demir İçeren Besinler

Demir eksikliği tiroid bezinizi olumsuz etkiler. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre, demir eksikliği anemisi tiroid fonksiyonlarını bozabilir.

    •    Kırmızı et: En kolay emilen demir

    •    Ciğer: (ayda 1-2 kez)

    •    Tavuk

    •    Ispanak, roka (portakalla birlikte yiyin, daha iyi emilir.)

    •    Mercimek, fasulye

    •    Kuru kayısı, kuru üzüm

    •    Pekmez

İpucu: Demiri iyi emilsin diye portakal, limon gibi C vitamini içeren besinlerle tüketin. Çay ve kahve demirin emilimini azaltır.

B12 Vitamini İçeren Besinler

B12 eksikliği yorgunluğu artırır ve hipotiroidide sık görülür.

    •    Kırmızı et

    •    Ciğer

    •    Balık

    •    Yumurta

    •    Süt ve peynir

D Vitamini Alma Yolları

D vitamini bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Türkiye Diyetisyenler Derneği’nin önerilerine göre, D vitamini eksikliği otoimmün tiroid hastalıklarıyla ilişkilidir.

    •    Güneş ışığı: En önemli kaynak (günde 15-20 dakika güneşte durun)

    •    Yağlı balıklar: Somon, uskumru

    •    Yumurta sarısı

    •    D vitaminli süt

Omega-3 İçeren Besinler

Omega-3, iltihabı azaltır ve tiroid sağlığını destekler.

    •    Yağlı balıklar: Somon, uskumru, sardalya (haftada 2-3 kez)

    •    Ceviz

    •    Keten tohumu

    •    Zeytinyağı

Az Yemeniz veya Dikkat Etmeniz Gereken Gıdalar

Çiğ Lahana Ailesi Sebzeler (Goitrojen Gıdalar)

Bu sebzeler çiğ ve çok fazla yendiğinde tiroid bezinizin çalışmasını yavaşlatabilir. Bilimsel araştırmalara göre, goitrojen maddeleri pişirme ile %90 oranında azalır.

Dikkat Etmeniz Gerekenler:

    •    Brokoli, karnabahar, lahana, brüksel lahanası: Çiğ ve çok fazla yemeyin

    •    Soya sütü, tofu: Ölçülü tüketin

    •    Tatlı patates, mısır

Önemli Bilgi: Bu sebzeleri pişirdiğinizde zararlı etkisi neredeyse yok olur. Yani pişmiş brokoli, karnabahar rahatça yiyebilirsiniz. Sorun çiğ ve aşırı tüketimde.

Gluten İçeren Besinler

Hashimoto hastalığınız varsa gluten hassasiyeti olabilir. Araştırmalara göre, Hashimoto hastalarının %30’unda gluten intoleransı görülür.

    •    Beyaz ekmek, makarna

    •    Börek, poğaça

    •    Kek, pasta

Eğer Gluten Hassasiyetiniz Varsa:

    •    Pirinç, mısır unu kullanın.

    •    Kinoa, karabuğday tercih edin.

    •    Etiketleri okuyun.

Şeker ve İşlenmiş Gıdalar

Metabolizmanızı daha da yavaşlatır.

Bunlardan Uzak Durun:

    •    Şekerli içecekler, kolalar

    •    Hazır gıdalar, fast food

    •    Kızartmalar

    •    Çok tuzlu yiyecekler

Kahve ve Çay

Tiroid ilacınızın emilimini engelleyebilir.

Dikkat Edin:

    •    Günde 1-2 fincan kahve içebilirsiniz.

    •    Ama ilacınızdan en az 1 saat sonra için.

    •    Aşırı çay içmeyin.

Tiroidiniz Fazla Çalışıyorsa (Hipertiroidi) Nasıl Beslenmeli?

Tiroid beziniz fazla çalışıyorsa metabolizmanız hızlanır. Çok yediğiniz halde kilo kaybedersiniz, kalp çarpıntınız olur.

Mutlaka Yemeniz Gereken Gıdalar

Yeterli Kalori ve Protein Alın

Hızlı metabolizma nedeniyle vücudunuz çok enerji harcar.

Ne Yapmalısınız:

    •    Sık sık yemek yiyin: Günde 5-6 öğün

    •    Protein tüketin: Tavuk, balık, yumurta

    •    Sağlıklı yağlar: Avokado, fındık, zeytinyağı

    •    Kepekli ekmek, esmer pirinç

Kemikleriniz İçin Kalsiyum ve D Vitamini

Fazla çalışan tiroid kemiklerinizi zayıflatabilir. Türkiye Osteoporoz Derneği’nin uyarılarına göre, hipertiroidi tedavi edilmezse kemik erimesine yol açar.

    •    Süt, yoğurt, peynir

    •    Ispanak, roka

    •    Sardalya (kılçıklı)

    •    Tahini

    •    Kuru incir

    •    Badem

Not: Günde 3-4 porsiyon süt ürünü tüketin.

Az Yemeniz Gereken Gıdalar

İyotlu Gıdalar

Fazla iyot tiroid hormonunu daha da artırabilir.

Dikkat Edin:

    •    İyotlu tuz yerine az iyotlu tuz kullanın.

    •    Deniz yosunu hiç yemeyin.

    •    Çok fazla balık yemeyin (haftada 2-3 kez yeterli).

Kafein ve Uyarıcılar

Kalp çarpıntınızı artırabilir.

Sınırlayın:

    •    Kahve (günde en fazla 1 fincan)

    •    Kola, enerji içecekleri

    •    Çikolata

Lahana Ailesi Sebzeler

Hipertiroidide bu sebzeler aslında size yardımcı olabilir çünkü hormon üretimini azaltırlar.

Rahatça Yiyebilirsiniz:

    •    Brokoli, karnabahar, lahana

    •    Soya ürünleri

Su İçmeyi Unutmayın

    •    Günde 8-10 bardak su için.

    •    Sabah kalkar kalkmaz 1-2 bardak ılık su için.

    •    Her yemekten önce 1 bardak su için.

Yemekleri Nasıl Pişirmeli?

Bunları Tercih Edin:

    •    Haşlama

    •    Buharda pişirme

    •    Fırında pişirme

    •    Izgara

Bunlardan Kaçının:

    •    Kızartma

    •    Çok yağlı pişirme

    •    Kavurma

İlaç Kullanırken Beslenmeye Dikkat

Tiroid İlacı Kullanıyorsanız

Sabah İlacınızı Alırken:

    •    Aç karnına, kahvaltıdan 30-60 dakika önce alın

    •    Bir bardak suyla için

    •    İlaçtan sonra hemen kahve içmeyin (1 saat bekleyin)

İlaçtan Sonra 4 Saat Bunları Yemeyin:

    •    Süt, peynir, yoğurt

    •    Kalsiyum hapı

    •    Demir hapı

    •    Ceviz

Dikkat Edilmesi Gerekenler

    •    İlacınızı düzenli kullanın.

    •    Aynı saatte almaya çalışın.

    •    İlaçla beraber kahve, çay içmeyin.

    •    Vitamin haplarını ayrı saatte alın.

Özel Durumlar

Et Yemiyorsanız (Vejetaryen/Vegan)

Dikkat Edin:

    •    B12 hapı mutlaka kullanın (bitkisel kaynaklarda yok)

    •    Demir için pazı, ıspanak, mercimek yiyin

    •    Çinko için nohut, mercimek, tohum tüketin

    •    İyot için iyotlu tuz kullanın

    •    Çok fazla soya yemeyin

Türkiye Vejetaryen Derneği’nin önerilerine göre, vejetaryen beslenen tiroid hastaları mutlaka B12 ve D vitamini takviyesi almalıdır.

Yaşlılık Dönemindeyseniz

Dikkat Edin:

    •    Kemikleriniz için bol kalsiyum ve D vitamini alın.

    •    Yeterli protein alın.

    •    Bol su için.

    •    Yutma güçlüğünüz varsa yumuşak yemekler yiyin.

Çocuğunuzda Guatr Varsa:

Dikkat Edin:

    •    Büyümesi için yeterli yemek verin.

    •    Beyin gelişimi için iyot çok önemlidir.

    •   Kemikler için Kalsiyum ve D vitamini çok önemlidir.

    •    Cips, kola gibi zararlı gıdalardan uzak tutun.

T.C. Sağlık Bakanlığı Çocuk Sağlığı Programı’na göre, çocuklarda iyot eksikliği beyin gelişimini olumsuz etkiler.

Besin Takviyeleri Konusunda

Ne Zaman Takviye Gerekir?

Kan Testi Sonrası:

    •    İyot eksikliği tespit edilirse

    •    D vitamini düşükse

    •    B12 eksikliği varsa

    •    Demir eksikliği anemisi varsa

    •    Selenyum düşükse

Özel Durumlar:

    •    Gebelik ve emzirme dönemi

    •    Vejetaryen/vegan beslenme

    •    Emilim bozuklukları

    •    İleri yaş

Dikkat Edilmesi Gerekenler

    •    Takviyeler doktor önerisi ile alınmalı.

    •    Fazla doz zararlı olabilir (özellikle iyot ve selenyum).

    •    Tiroid ilaçları ile etkileşime dikkat edilmeli. 

    •    Kalsiyum ve demir takviyeleri tiroid ilacından 4 saat ara ile alınmalı.

Önemli Uyarı: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) uyarılarına göre, reçetesiz vitamin ve mineral takviyeleri kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Guatr varsa kahve içebilir miyim?
Evet içebilirsiniz ama günde 1-2 fincanla sınırlı tutun. Tiroid ilacı kullanıyorsanız ilacınızdan en az 1 saat sonra içmelisiniz. Amerikan Tiroid Derneği’nin önerilerine göre, kafein tiroid ilacının emilimini %30’a kadar azaltabilir.

Lahana ve brokoli hiç yemeyeyim mi?
Hayır, yasak değil. Pişmiş olarak haftada 1-2 kez rahatça yiyebilirsiniz. Bilimsel çalışmalara göre, pişirme goitrojen etkiyi büyük ölçüde azaltır. Çiğ ve her gün fazla yemekten kaçının.

Kilo veremiyorum, ne yapmalıyım?
Önce tiroid hormonlarınızı düzeltin. Sonra düşük kalorili ama sağlıklı gıdalar yiyin. Aç kalmayın, metabolizmanız daha da yavaşlar. Düzenli egzersiz yapın.

İyotlu tuz mu kullanmalıyım?
Tiroidiniz az çalışıyorsa iyotlu tuz, fazla çalışıyorsa az iyotlu tuz kullanın. T.C. Sağlık Bakanlığı’nın iyot programına göre, ülkemizde iyotlu tuz kullanımı önerilir.

Hamileyken nasıl beslenmeli?
Hamileyken iyot ihtiyacınız artar. Bolca balık, süt, yumurta yiyin. Doktorunuz iyot hapı verebilir. Gebelikte günlük 220 mcg iyot almalısınız.

Çiğ salata yiyebilir miyim?
Domates, salatalık, marul, roka gibi sebzelerden bol bol yiyin. Lahana, karnabahar gibi sebzeleri çiğ yemeyin.

Deniz yosunu yiyebilir miyim?
Çok fazla iyot içerdiği için az tüketin. Tiroidiniz fazla çalışıyorsa hiç yemeyin. Fazla iyot alımı tiroid fonksiyonlarını bozabilir.

Keten tohumu faydalı mı?
Evet, omega-3 içerir. Öğütülmüş olarak günde 1 kaşık yiyebilirsiniz. Ancak goitrojen içerdiği için fazla tüketmeyin.

Probiyotikler faydalı mı?
Bağırsak sağlığı tiroid fonksiyonlarını etkiler. Araştırmalara göre, probiyotikler bağışıklık sistemini destekleyerek tiroid sağlığına katkı sağlayabilir. Yoğurt, kefir, turşu gibi doğal probiyotik kaynakları tüketin.

Vitamin hapları kullanmalı mıyım?
Sadece kan testinde eksiklik varsa ve doktorunuz önerdiyse kullanın. Kendiniz vitamin almayın, bazı vitaminlerin fazlası zararlıdır.

Sonuç olarak:

Guatr hastalığında doğru beslenme çok önemlidir. İlaçlarınızın yanında doğru gıdalar yediğinizde daha iyi olursunuz. İyot, selenyum, çinko, demir ve vitaminler tiroid beziniz için şarttır.

Unutmayın!

    •    Dengeli beslenin, çeşitli yiyin.

    •    Aşırı kısıtlama yapmayın.

    •    Lahana, brokoli yasak değil, pişirerek yiyin.

    •    İlacınızı doğru saatte alın.

    •    Vitamin haplarını kendiniz almayın, doktorunuza sorun.

Doğru beslenme, daha sağlıklı bir tiroid demektir. Kendinize iyi bakın!

Önemli Not: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi yerine geçmez.Guatr şüphesi olan kişiler mutlaka bir uzmana başvurmalıdır.