Kızamık Aşısı Olsam da Kızamık Geçirir miyim?

Çocuğunuza kızamık aşısı yaptırdınız. Ya da kendiniz aşılısınız. Ama bir soru kafanızı kurcalıyor. Aşı yüzde yüz korur mu? Yine de kızamık olur muyum?

Kızamık aşısı çok etkilidir ama yüzde yüz garanti vermez. Bir doz kızamık aşısı yüzde doksan üç koruma sağlar, yedi kişiden biri hala risk altında. İki doz aşı korumayı yüzde doksan yede çıkarır, yani neredeyse tam koruma. Türkiye'de KKK aşısı (kızamık kızamıkçık kabakulak) on iki ayda birinci doz, altı yaşında ikinci doz olarak uygulanır. İki doz aşılı kişiler çok düşük riskle karşı karşıyadır ama sıfır değil. Aşı başarısızlığı iki tipte olur: primer başarısızlık (ilk aşı bağışıklık oluşturmaz, yüzde üç ila yedi), sekonder başarısızlık (yıllar sonra bağışıklık zayıflar, çok nadir). Aşılı kişi kızamık geçirse bile çok hafif seyreder, komplikasyon çok düşük, hastaneye yatma nadirdir. Aşılanmamış kişiye göre yüzde doksan daha az şiddetli. Aşı halk sağlığı koruması sağlar, toplumda aşılama oranı yüzde doksan beş üzerindeyse sürü bağışıklığı oluşur, kızamık salgınları ortadan kalkar. Türkiye'de iki bin on sekiz yılında altı yüz seksen bir vaka, iki bin on dokuz ilk altı ayda bin dört yüz altmış sekiz vaka oldu, aşılama oranı düştüğünde salgınlar artar.

Kızamık Nedir?

Önce hastalığı anlayalım. Kızamık çok bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Paramiksovirüs ailesinden measles virüsü neden olur. Hava yoluyla damlacıklarla bulaşır. Hasta öksürür, hapşırır, konuşur. Virüs havaya yayılır. Sağlam kişi solur. Hastalık başlar.

Kızamık virüsü dünyada en bulaşıcı virüslerden biridir. Bir hasta kişi on iki ila on sekiz kişiye bulaştırabilir. Karşılaştırma yapalım. Grip virüsü bir kişiden iki üç kişiye bulaşır. COVID on dokuz bir kişiden üç beş kişiye. Ama kızamık bir kişiden on beş kişiye bile bulaşabilir. İnanılmaz bulaşıcı.

Virüs havada iki saat canlı kalır. Hasta gitmiş olsa bile oda havasında virüs kalır. O odaya giren aşısız kişi hastalığa yakalanır. Yüzeylerde de iki saat yaşar. Kapı kolu, masa, oyuncak dokunulduğunda bulaşabilir.

Belirtiler virüse maruz kaldıktan yedi on dört gün sonra başlar. İnkübasyon süresi denir buna. Önce yüksek ateş gelir. Kırk dereceye çıkabilir. Sonra öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve sulanma başlar. İki üç gün sonra ağızda yanak içlerinde beyaz lekeler çıkar. Koplik lekeleri denir. Kızamığa özgü bir bulgu.

Dört beş gün sonra döküntü başlar. Önce yüzde ve boyunda. Sonra gövdeye, kollara, bacaklara yayılır. Üç gün içinde tüm vücudu kaplar. Kırmızı kabarık lekeler. Birbirine birleşebilir. Beş altı gün döküntü kalır. Sonra soyularak geçer.

Hastalık toplam bir iki hafta sürer. Hasta döküntü başlamadan dört gün önce ve başladıktan dört gün sonraya kadar bulaştırıcıdır. Sekiz günlük bulaşıcı dönem. Bu sürede izolasyon şart.

Kızamık Neden Tehlikeli?

Çoğu kişi kızamığı basit bir çocuk hastalığı sanır. Hafif döküntü, biraz ateş, geçer gider. Ama gerçek çok farklı. Kızamık ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Hatta ölümcül olabilir.

Komplikasyonlar şöyle. Orta kulak iltihabı en sık görüleni. Çocukların yüzde onu yaşar. Zatürre yani akciğer iltihabı yüzde beşte gelişir. Kızamığın en sık ölüm nedeni zatürredir. İshal çok sık. Dehidratasyona yol açar. Özellikle küçük bebeklerde tehlikeli.

En korkulan komplikasyon beyni etkiler. Ensefalit yani beyin iltihabı bin vakada birinde görülür. Yüksek ateş, şuur kaybı, nöbetler, koma ile seyreder. Ölümcül olabilir. Yaşasa bile kalıcı hasar bırakır. Zihinsel gerilik, görme kaybı, işitme kaybı, felç.

SSPE en korkuncu. Subakut sklerozan panensefalit. Kızamıktan yıllar sonra ortaya çıkar. On bin vakada birinde görülür. Özellikle iki yaş altında kızamık geçirenlerde risk yüksek. Virüs beyinde gizlenir. Yıllar sonra aktifleşir. Beyin hasarı yapar. Spastisite, koma, ölüm ile sonuçlanır. Tedavisi yok.

Ölüm riski az gelişmiş ülkelerde yüksek. Bin vakada bir ila üç ölüm. Gelişmiş ülkelerde bin vakada bir ölüm. Küçük bebekler, beş yaş altı çocuklar, yirmi yaş üstü erişkinler, hamile kadınlar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar daha riskli.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre iki bin on yedi yılında dünya çapında yüz on bin kişi kızamıktan öldü. Çoğu beş yaş altı çocuk. Oysa kızamığın tedavisi yok ama aşıyla yüzde yüz önlenebilir bir hastalık.

Kızamık Aşısı Nasıl Çalışır?

Kızamık aşısı canlı zayıflatılmış virüs içerir. Virüs laboratuvarda zayıflatılmış. Hastalık yapmaz ama bağışıklık oluşturur. Vücuda enjekte edilince bağışıklık sistemi virüsü tanır. Antikor üretir. Hafıza hücreleri oluşur.

İleride gerçek kızamık virüsüne maruz kalırsanız bağışıklık sistemi hemen harekete geçer. Virüsü tanır. Hızla antikor üretir. Virüsü yok eder. Hastalık gelişmez. İşte aşı böyle korur.

Türkiye'de KKK aşısı kullanılır. Kızamık kızamıkçık kabakulak kombine aşı. Üç hastalığa birden karşı korur. On dokuz altmış üçte ilk kızamık aşısı geliştirildi. John Enders ve ekibi. On dokuz altmış sekizde Maurice Hilleman daha iyi bir aşı geliştirdi. O zamandan beri Amerika'da kullanılıyor. Dünya çapında milyarlarca doz uygulandı.

Aşı çok güvenli. Dünya Sağlık Örgütü temel ilaçlar listesinde. FDA onaylı. Yüzlerce çalışma güvenliğini kanıtlamış. Milyonlarca çocuk ve yetişkin aşılandı. Ciddi yan etki çok nadir.

Bir Doz Aşı Ne Kadar Korur?

Gelelim asıl soruya. Bir doz kızamık aşısı ne kadar etkili? Cevap yüzde doksan üç. Yani yüz kişiden doksan üçünde koruyucu bağışıklık oluşur. Yedi kişi hala korunmasız.

Bu neden böyle? Bazı kişilerde aşı yeterli bağışıklık oluşturmaz. Buna primer aşı başarısızlığı denir. Sebepleri var. Bağışıklık sistemi yeterince yanıt vermemiş olabilir. Anne sütünden geçen antikorlar aşıyı nötralize etmiş olabilir. Bu nedenle dokuz ay yerine on iki ayda aşı daha etkili.

Aşının muhafazası da önemli. Soğuk zincir bozulmuşsa aşı etkisiz olabilir. Kızamık aşısı artı iki artı sekiz derecede saklanmalı. Işıktan korunmalı. Donmamalı. Muhafaza şartları bozulursa etkinlik azalır.

Yüzde doksan üç koruma iyi ama yeterli değil. Özellikle toplum sağlığı açısından. Çünkü yüzde yedisi hala risk altında. Salgın olduğunda bu kişiler hastalanır. Virüsü başkalarına bulaştırır. Salgın devam eder.

İki Doz Neden Şart?

İşte bu nedenle ikinci doz çok önemli. İki doz kızamık aşısı korumayı yüzde doksan yede çıkarır. Neredeyse tam koruma. Yüz kişiden doksan yedi doksan sekizi korunur.

İkinci doz iki şey yapar. Birincisi primer başarısızlık yaşayan yüzde yedi kişiye ikinci şans verir. İkinci dozda bağışıklık oluşturabilirler. İkincisi birinci dozdan bağışıklık kazananların bağışıklığını güçlendirir. Pekiştirir. Daha uzun süreli koruma sağlar.

Türkiye'de aşı takvimi şöyle. Birinci doz on iki ayda. İkinci doz altı yaşında ilkokula başlarken. Bazı ülkelerde ikinci doz dört yaşında. Amerika'da dört altı yaş arası. Amaç erken tam koruma sağlamak.

İki doz arası süre önemli değil. En az dört hafta ara yeterli. Ama genellikle birkaç yıl ara var. Sorun değil. İkinci doz her zaman işe yarar. On yaşında, yirmi yaşında, otuz yaşında yapılsa bile etkili.

İki doz aşılı kişiler çok güvendedir. Kızamığa yakalınma riski bin de üç. Çok çok düşük. Ama sıfır değil. Yine de küçük bir ihtimal var.

Aşı Başarısızlığı Nedir?

Aşı başarısızlığı iki tiptir. Primer ve sekonder. İkisi de farklı.

Primer başarısızlık ilk aşıdan sonra bağışıklık oluşmamasıdır. Kişi aşılanmış ama antikor üretmemiş. Nedenleri yukarıda saydık. Bağışıklık sistemi yanıt vermedi. Anne antikorları engelledi. Aşı muhafazası bozuktu. Yüzde üç ila yedi sıklıkta görülür.

Primer başarısızlık olanlar aşısız gibidir. Kızamığa maruz kalırsa hastalık gelişir. Tam olarak aşısız kişi gibi ağır geçirebilir. Komplikasyon riski yüksek. Bu nedenle ikinci doz şart. İkinci dozda bağışıklık oluşur.

Sekonder başarısızlık farklı. İlk aşıdan bağışıklık oluşmuş. Ama yıllar sonra antikor seviyesi düşmüş. Bağışıklık zayıflamış. Kızamığa yakalanabilir hale gelmiş. Çok nadir. Yüzde bir ila üç. Özellikle sadece tek doz aşılılarda görülür.

Sekonder başarısızlık tartışmalı. Bazı çalışmalar gösteriyor bazıları göstermiyor. Tam net değil. Ama muhtemelen çok az sayıda kişide yıllar sonra bağışıklık azalıyor. Bu nedenle yetişkinlerde takviye doz önerilmiyor. İki doz yeterli sayılıyor.

Aşılı Kişi Kızamık Geçirir mi?

Evet geçirebilir. Çok nadir ama mümkün. İki doz aşılı kişilerde bile küçük bir risk var. Yüzde iki ila üç. Bin kişiden yirmi otuz kişi.

Neden olur? Bağışıklık yeterli seviyede değildir. Ya primer başarısızlık yaşamıştır ya da yıllar sonra antikor azalmıştır. Ya da karşılaştığı virüs yükü çok yüksektir. Aşırı yoğun temas. Bağışıklık yetişemez. Virüs tutunur. Hastalık gelişir.

Ama aşılı kişide kızamık çok farklı seyreder. Çok daha hafif. Döküntü az. Ateş düşük. Komplikasyon çok nadir. Hastaneye yatma neredeyse hiç yok. Ölüm riski sıfır.

Aşılı kişide kızamık modifiye kızamık denir. Hafifletilmiş kızamık. Belirtiler hafif. Süre kısa. Bir iki gün içinde geçer. Bulaşıcılık da düşük. Çevresine daha az bulaştırır.

İstatistikler çarpıcı. Aşısız kişiye göre aşılı kişide hastalık yüzde doksan daha hafif seyreder. Zatürre riski yüzde doksan beş azalır. Hastaneye yatma yüzde doksan sekiz azalır. Ölüm riski neredeyse sıfır.

Yani aşı yüzde yüz engellemese bile çok ciddi koruma sağlıyor. Hastalık gelişse bile hafif geçiriyor. Komplikasyondan koruyor. Hayat kurtarıyor.

Sürü Bağışıklığı Çok Önemli

Aşının sadece bireysel etkisi yok. Toplumsal etkisi de var. Sürü bağışıklığı denen kavram. Toplumda yeterli sayıda kişi aşılıysa virüs dolaşamaz. Salgın olmaz.

Kızamık için sürü bağışıklığı eşiği yüzde doksan beş. Yani toplumun yüzde doksan beşi aşılıysa kızamık salgını olmaz. Virüs bulaşacak aşısız kişi bulamaz. Zincir kırılır.

Bu çok önemli çünkü bazı kişiler aşılanamaz. Bir yaş altı bebekler çok küçük. Bağışıklık sistemi zayıf olanlar kanser hastaları, HIV pozitifler, immün yetmezlik olanlar aşı alamaz. Hamile kadınlar aşılanamaz. Aşıya ciddi alerjisi olanlar aşılanamaz.

Bu insanlar nasıl korunur? Sürü bağışıklığı ile. Çevresindeki herkes aşılıysa virüs onlara ulaşamaz. Dolaylı koruma sağlanır. Bu nedenle aşı sadece kendi sağlığınız için değil. Toplum sağlığı için de önemli.

Türkiye'de aşılama oranı kritik. Sağlık Bakanlığı hedefi yüzde doksan beş. Ama son yıllarda düşüş var. İki bin on sekiz yılında altı yüz seksen bir kızamık vakası bildirildi. İki bin on dokuz ilk altı ayında bin dört yüz altmış sekiz vaka. Artış var. Aşılama oranı düştüğünde salgınlar artar.

Avrupa'da da benzer. İngiltere'de Amerika'da aşı karşıtlığı arttı. Aşılama oranları düştü. Kızamık salgınları başladı. İki bin on dokuzda büyük salgınlar oldu. Yüzlerce vaka. Ölümler bile oldu.

Mesaj net. Aşılanma oranı yüzde doksan beşin üzerinde tutulmalı. Aksi halde kızamık geri döner. Halk sağlığı tehdidi oluşur.

Kızamık Aşısı Güvenli mi?

Çok güvenli. Altmış yılı aşkın kullanım tecrübesi var. Milyarlarca doz uygulandı. Güvenliği kanıtlanmış.

Yan etkileri çok hafif. En sık enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik. Yüzde on on beşte görülür. Bir iki gün geçer. Hafif ateş olabilir. Yüzde beş on. Otuz dokuz kırk derece. Aşıdan bir iki hafta sonra. İki üç gün sürer. Parasetamol verilir.

Hafif döküntü çıkabilir. Yüzde beşte. Bir iki gün kalır. Geçer. Eklem ağrısı olabilir. Özellikle erişkinlerde. Geçicidir. Birkaç gün sürer.

Ciddi yan etkiler çok nadir. Anafilaksi yani aşırı alerjik reaksiyon milyon dozda üç ila on vakada görülür. İlk on beş dakikada olur. Aşı merkezlerinde acil müdahale donanımı var. Tedavi edilir.

Trombositopeni yani kan pulcuğu azalması otuz bin dozda birinde görülür. Ciltte mor lekeler çıkar. Genellikle kendiliğinden düzelir. Nadir ensefalit bir milyon dozda birinden azında görülür. Çok çok nadir.

Aşı ve otizm ilişkisi yok. Bu tamamen çürütülmüş bir iddia. Dokuz yüz doksan sekiz yılında Andrew Wakefield adlı doktor sahte bir çalışma yayınladı. KKK aşısı otizme neden olur dedi. Çalışma sonradan geri çekildi. Wakefield doktorluktan men edildi. Onlarca büyük çalışma hiçbir ilişki bulamadı. Ama zarar oldu. Aşı karşıtlığı arttı.

Aşı içindeki tiomersal tartışması da yersiz. Tiomersal koruyucu madde. Cıva içerir. Ama etil cıva değil metil cıva. Vücuttan hızla atılır. Birikmez. Dünya Sağlık Örgütü güvenli diyor. Zaten şimdi çoğu aşıda tiomersal yok.

Sonuç aşı çok güvenli. Risk fayda oranı çok lehine. Aşının zararı minimal. Kızamığın zararı çok büyük. Seçim net.

Yetişkinler Aşı Olmalı mı?

Çocukluk çağında iki doz aşı olduysan genellikle ek aşı gerekmez. Ömür boyu korunursun. Ama bazı durumlarda yetişkinler aşı olmalı.

Çocukken aşılanmadıysan mutlaka aşılan. İki doz bir ay arayla. Kızamık geçirdiğini kesin bilmiyorsan aşılan. Emin değilsen kan testi yaptır. Antikor bakılır. Yoksa aşılan.

On dokuz seksen doksan bir arası doğduysan dikkat. Bu yıllarda Türkiye'de aşılama oranı düşüktü. Çoğu kişi aşılanmamış. Risk altında. Kontrol et. Aşısızsan aşılan.

İki bin altı öncesi doğduysan sadece kızamık aşısı oldun. Kızamıkçık aşısı yoktu programda. Kızamıkçığa karşı korunmasız olabilirsin. KKK aşısı ol. Hem kızamık hem kızamıkçık korur.

Sağlık çalışanıysan aşı şart. Hastane, sağlık ocağı, bakım evinde çalışıyorsan yüksek risktesin. İki doz aşılı olmalısın. Kaydın yoksa kan testi yaptır. Aşısızsan aşılan.

Uluslararası seyahat ediyorsan önemli. Özellikle kızamık salgını olan ülkelere gidiyorsan aşılı olmalısın. Avrupa, Afrika, Asya'da salgınlar var. Gitmeden iki hafta önce aşı ol.

Hamilelik planlıyorsan kızamıkçık koruması çok önemli. Hamilelikte kızamıkçık bebekte ciddi hasara yol açar. Hamile olmadan önce aşı ol. Aşı olduktan sonra bir ay gebe kalma. Canlı aşı hamilelikte yasak.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İki doz aşılıyım, yine de kızamık olur muyum?

Çok düşük ihtimal ama mümkün. Bin kişiden iki üç kişi. Olsan bile çok hafif geçirirsin. Komplikasyon riski minimal.

Aşı ne kadar korur?

İki doz aşı ömür boyu korur. Takviye doz gerekmez. Bazı çalışmalar yıllar sonra antikor azalması gösteriyor ama klinik koruma devam ediyor.

Kızamık geçirdim, aşı gerekli mi?

Hayır. Kızamık geçirenler ömür boyu bağışık. Ama emin değilsen kan testi yaptır. Test negatifse aşılan. Kızamık geçirene aşı yapılsa bile zarar yok.

Aşı yan etki yapar mı?

Yan etkiler çok hafif. Enjeksiyon yerinde ağrı, hafif ateş, döküntü olabilir. Bir iki gün geçer. Ciddi yan etki çok nadir.

Aşı otizm yapar mı?

Kesinlikle hayır. Onlarca çalışma hiçbir ilişki bulmadı. Tamamen çürütülmüş bir iddia.

Hamilelikte aşı olabilir miyim?

Hayır. Canlı aşı hamilelikte yasak. Hamile olmadan önce aşılan. Aşıdan sonra bir ay bekle.

Çocuğum hasta, aşı olabilir mi?

Hafif hastalık sorun değil. Nezle, hafif ateş. Ama yüksek ateş, ciddi enfeksiyon varsa aşıyı ertele. İyileşince yaptır.

Aşı zorunlu mu?

Türkiye'de aşı zorunlu değil. Anayasa Mahkemesi kararıyla ebeveyn rızası şart. Ama güçlü şekilde önerilir. Çocuk sağlığı ve halk sağlığı için kritik.

Sonuç Olarak

Kızamık aşısı olsam da kızamık geçirir miyim sorusunun cevabı çok düşük ihtimalle evet. Ama şu unutulmamalı. İki doz kızamık aşısı yüzde doksan yedi koruma sağlar. Neredeyse tam koruma. Bin kişiden sadece iki üç kişi hastalanır.

Aşılı kişi kızamık geçirse bile çok hafif seyreder. Modifiye kızamık denir. Döküntü az. Ateş düşük. Bir iki gün içinde geçer. Komplikasyon çok nadir. Zatürre, ensefalit, SSPE riski minimal. Hastaneye yatma neredeyse hiç yok. Ölüm riski sıfır.

Aşısız kişiye göre aşılı kişide hastalık yüzde doksan daha hafif seyreder. Bu inanılmaz bir koruma. Aşı işe yarıyor. Hayat kurtarıyor.

Tek doz yeterli değil. Yüzde doksan üç koruma iyi ama yeterli değil. Yüzde yedisi hala risk altında. İki doz şart. Korumayı yüzde doksan yede çıkarıyor. Primer başarısızlık yaşayanlara ikinci şans veriyor. Bağışıklığı pekiştiriyor. Uzun süreli koruma sağlıyor.

Sürü bağışıklığı çok önemli. Toplumun yüzde doksan beşi aşılıysa kızamık salgını olmaz. Virüs dolaşamaz. Aşılanamayan bebekleri, bağışıklık sistemi zayıf olanları, hamile kadınları korur. Bu nedenle aşı sadece kendi sağlığınız için değil. Toplum sağlığı için de kritik.

Aşı çok güvenli. Altmış yılı aşkın tecrübe. Milyarlarca doz. Yan etkiler hafif. Ciddi yan etki çok nadir. Otizm ilişkisi yok. Tamamen çürütülmüş.

Yetişkinler de kontrol etmeli. Çocukken iki doz olmadıysan aşılan. On doksan dokuz bir arası doğduysan risktesin. İki bin altı öncesi doğduysan kızamıkçık koruması eksik. KKK aşısı ol. Sağlık çalışanıysan, seyahat ediyorsan, hamilelik planlıyorsan aşı şart.

Unutmayın, kızamık ciddi bir hastalık. Zatürre, menenjit, ölüme yol açabilir. SSPE yıllar sonra beyin hasarı yapar. Tedavisi yok. Ama aşıyla yüzde yüz önlenebilir. Aşı varmış, biz aşısız mı kalacağız? Kendinizi ve sevdiklerinizi koruyun. Aşı olun!

Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Detaylı bilgi için mutlaka bir uzmana başvurmalısınız.

Bu makale Batı Anadolu Central Hospital Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Son Güncelleme: Aralık 2025

Diğer Fotoğraflar