Varis Belirtileri: Bacak Ağrısı ve Şişlik Ne Zaman Önemli?

Varis, bacaklardaki yüzeysel toplardamarların genişlemesidir. Belirgin damarlarla birlikte ağrı, ağırlık, kaşıntı ve gün sonunda artan şişlik görülebilir. Ciltte koyulaşma, iyileşmeyen yara veya kanama damar cerrahisi değerlendirmesi gerektirir. Tek bacakta aniden başlayan şişlikte aynı gün değerlendirme alın. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma varsa 112’yi arayın. Tedavi, muayene ve gerektiğinde Doppler ultrason sonucuna göre planlanır.

Varis Nedir? Bacakta Görünen Her Damar Varis mi?

Bacak toplardamarları kanı kalbe geri taşır. Damar içindeki kapakçıklar kanın geriye kaçmasını önlemeye yardımcı olur. Kapakçıklar yeterince kapanmadığında kanın bir bölümü geri kaçabilir. Venöz reflü adı verilen bu durum, yüzeysel toplardamarların genişlemesine ve cilt altında kıvrımlı, kabarık bir görünüm almasına yol açabilir. 1

Bacaklarda ince kırmızı veya mor damarların görülmesi de yaygındır. Örümcek damar adı verilen bu ince damarlarla cilt altında kabaran varisler farklı boyutlardaki damarları tutar. Görünüm tek başına hastalığın derecesini göstermez. Az sayıda belirgin damarı olan biri gün sonunda şişlik yaşayabilirken daha kabarık damarları olan birinin yakınmaları hafif olabilir. 2

Kronik venöz yetmezlik, toplardamarların kanı geri taşıma işlevindeki uzun süreli bozulmayı ifade eder. Kalıcı ödem, ciltte renk değişikliği, egzama veya yara gibi bulgular bu tabloya eşlik edebilir. Muayenede görünür damarların yanında şişliğin dağılımı ve cildin durumu da değerlendirilir. Böylece ağrının ve şişliğin toplardamarlarla ne ölçüde ilişkili olduğu araştırılır. 3

Varis Neden Olur? Kimlerde Daha Sık Görülür?

Varis gelişiminde toplardamar duvarının ve kapakçıkların özellikleri rol oynar. Yaş ilerledikçe varis daha sık görülür. Ailede varis öyküsü, gebelik ve fazla kilo da olasılığı artırabilen etkenlerdir. Bu özellikler kişisel değerlendirmeye katkı sağlar. Tedavi gereksinimini ise yakınmalar, muayene ve varsa cilt bulguları belirler. 4

Uzun süre ayakta durmak veya hareketsiz oturmak, varisi olan kişilerde ağırlık hissini ve şişliği artırabilir. Yürüyüş sırasında baldır kaslarının çalışması kanın yukarı taşınmasına yardımcı olur. Bu nedenle gün boyunca hareket olanağı az olan kişiler, özellikle iş gününün sonunda daha fazla rahatsızlık hissedebilir. Yakınmanın hangi koşullarda arttığını anlatmak, muayenede yararlı bir başlangıç noktasıdır. 1

Daha önce derin ven trombozu geçirmiş kişilerde toplardamar kapakçıkları etkilenebilir. Pıhtı sonrasında kalıcı şişlik, cilt değişikliği ve yüzeysel damarların belirginleşmesi gelişebilir. Bu öykü, hem muayenede hem de Doppler ultrason incelemesinde dikkate alınır. Gebelikte yeni varisler belirginleştiğinde ise tedavi planı gebelik dönemi ve belirtilere göre düzenlenir. 5 6

Varis Belirtileri Nelerdir? Şişlik Ne Zaman Pıhtıyı Düşündürür?

Variste sık görülen yakınmalar bacaklarda ağırlık, sızlama, kaşıntı ve özellikle ayak bileği çevresinde şişliktir. Şişlik gün ilerledikçe artabilir, bacakları yükseltince hafifleyebilir. Bazı kişilerde gece krampları görülür. Kramp ve kaşıntı farklı nedenlerle de ortaya çıkabildiği için bunların ne zamandır sürdüğü ve damar belirginleşmesiyle birlikte olup olmadığı değerlendirilir. 2

Ayak bileği çevresinde kahverengi koyulaşma, egzama, deride sertleşme veya açık yara oluşması, uzun süreli toplardamar sorununun cildi etkilediğini düşündürebilir. Yara küçük olsa bile değerlendirme alın. NICE, diz altındaki iki hafta içinde iyileşmemiş venöz ülserleri ve geçmişte iyileşmiş venöz ülserleri damar uzmanına yönlendirme ölçütleri arasında sayar. Bir yaranın nedenini belirlemek için iki hafta beklemek gerekmez. 6

Deri altında sert ve ağrılı bir damar hattı hissedilmesi, özellikle üzerinde kızarıklık varsa yüzeysel ven trombozunu düşündürebilir. Bu durumda hızlı tıbbi değerlendirme gerekir. Pıhtının uzunluğu ve derin damarlara yakınlığı, izlem ile ilaç tedavisi arasındaki kararı etkileyebilir. 7

Tek Bacakta Ani Şişlik veya Varis Kanaması Olursa Ne Yapılmalı?

Tek bacakta aniden başlayan şişlik, ağrı hafif olsa bile, derin ven trombozu açısından aynı gün değerlendirilmelidir. Baldırda hassasiyet, ısı artışı veya renk değişikliği eşlik edebilir. Yakın zamanda ameliyat, uzun süre hareketsizlik veya daha önce pıhtı öyküsü varsa başvuruda belirtin. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı öksürük veya bayılma varsa 112’yi arayın. Akciğer damarına pıhtı gitmesi, belirgin bacak yakınması olmadan da ortaya çıkabilir. 8 9

Varisli bir damar kanarsa uzanın, bacağınızı yükseltin ve temiz bir bezle kanayan noktaya doğrudan, kesintisiz bası uygulayın. Kanama yoğunsa, basıya rağmen durmuyorsa veya baş dönmesi yaşıyorsanız 112’yi arayın. Yardım beklerken mümkünse basıyı sürdürün. 10

Kanama durmuş olsa bile gecikmeden sağlık değerlendirmesi alın. Damar uzmanı, kanamanın kaynağını ve tekrar riskini azaltmak için damara yönelik işlem gerekip gerekmediğini değerlendirir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacın adını ve son dozun zamanını bildirin. 7

Doktorunuzun Notu

Uzun süredir varisiniz varsa bacak şişliğini alıştığınız bir belirti olarak görebilirsiniz. Yeni bir şişlikte en önemli bilgiler, ne kadar hızlı geliştiği ve tek bacakta olup olmadığıdır. Örneğin akşama doğru iki ayak bileğinde hafif şişlik yaşarken bir sabah tek baldırınızın belirgin biçimde şiştiğini fark ederseniz aynı gün değerlendirme alın. Başvuruda bu değişikliğin alıştığınız yakınmadan nasıl ayrıldığını anlatın.

Varis Nasıl Anlaşılır? Doppler Ultrason Ne Gösterir?

Muayenede damarların dağılımı, şişliğin yeri, cilt değişiklikleri ve varsa yara incelenir. Hekim ağrının yürümekle, ayakta durmakla veya dinlenmekle nasıl değiştiğini sorar. Kalp, böbrek veya lenf sistemi sorunları gibi başka şişlik nedenleri de kişinin sağlık durumuna göre ele alınabilir. Özellikle iki bacakta kalıcı şişlik varsa değerlendirme yalnızca görünen damarlarla sınırlı kalmaz.

Renkli Doppler ultrason, damar yapısını ve kan akımını incelemek için kullanılır. Varis değerlendirmesinde hangi damarda geri kaçış olduğunu, bunun ne kadar yayıldığını ve tedavinin hangi bölgeye yönelmesi gerektiğini gösterebilir. Daha önce işlem yapılmış bir bacakta varis tekrarladığında, yeni yakınmanın kaynağını araştırmak için de kullanılır. 6

Pıhtı şüphesindeki incelemenin önceliği, derin toplardamarlarda pıhtı olup olmadığını belirlemektir. Hekim klinik olasılığa göre kan testi, damar ultrasonu veya ek inceleme planlar. İlk inceleme sonucuyla şikâyetler uyumlu değilse takip ya da tekrar görüntüleme gerekebilir. Ani şişlik için bu değerlendirme, planlı varis incelemesinden daha erken yapılır. 11

Varis Nasıl Tedavi Edilir? Çorap, Lazer ve Köpük Arasındaki Fark Nedir?

Tedavi seçimi, yakınmanın günlük yaşama etkisine, reflünün hangi damarda olduğuna ve ciltte yara veya kanama bulunmasına göre yapılır. Düzenli yürüyüş, uzun oturma dönemlerinde hareket molası ve dinlenirken bacakları yükseltmek bazı kişilerde ağırlık hissini ve şişliği azaltabilir. Bu önlemler, varisli damarı kapatmaya yönelik bir işlemden farklı bir amaç taşır. 1

Varis çorabı, uygun hastalarda şişlik ve rahatsızlığın kontrolüne yardımcı olabilir. Çorabın basıncı ve ölçüsü kişiye göre belirlenir. Bacakta atardamar dolaşım bozukluğu şüphesi, açık yara veya yeni başlayan tek taraflı şişlik varsa önce değerlendirme alın. Gebelikte de uygun basınçlı çorap belirtileri hafifletmek amacıyla düşünülebilir. Girişimsel tedavi, gebelikte genellikle doğum sonrasına bırakılır. 2 6

Damar içi lazer ve radyofrekans, uygun damarı ısıyla kapatır. Köpük skleroterapisinde damar içine verilen bir maddeyle hedef damar kapatılır. Damarın yapısına göre küçük kesilerden yüzeysel dalların çıkarılması veya cerrahi onarım da düşünülebilir. NICE, ana yüzeysel toplardamarda reflüsü doğrulanan uygun hastalarda ısıyla kapatma yöntemini, bu yöntem uygun değilse ultrason eşliğinde köpük tedavisini değerlendirir. Yöntemin seçimi Doppler bulguları ve kişisel risklerle birlikte yapılır. 3 6

Doktorunuzun Notu

İşlem önerildiğinde hangi damarın tedavi edileceğini ve hangi şikâyetinizde düzelme beklendiğini sorun. Ağrı ve şişliğin birden fazla nedeni varsa damar tedavisi bu yakınmaların yalnızca bir bölümünü giderebilir. Muayenede bunun konuşulması, işlem sonrasında sonucu değerlendirmenizi kolaylaştırır. Daha önce geçirdiğiniz pıhtıyı, varis işlemlerini ve kullandığınız ilaçları da paylaşın.

Varis Tedavisinden Sonra İyileşme Ne Kadar Sürer?

Damar içi tedavilerden sonra çoğu kişi aynı gün yürüyebilir. Tedavi edilen bölgede morarma, hassasiyet veya damar boyunca gerginlik hissedilebilir. Ağır egzersize ve işe dönüş zamanı, yapılan işlemin kapsamına ve işin fiziksel yüküne göre değişir. Günlük yürüyüş ve çorap kullanımı için işlemi yapan ekibin planını izleyin. 3

Açık cerrahi sonrası toparlanma daha uzun sürebilir. NHS, bazı kişilerde bir ila iki hafta işten uzak kalmanın gerekebileceğini belirtir. Bu süre kişisel bir iyileşme takvimi değildir. Tedavi sonrası basınçlı çorap veya bandaj önerildiyse kullanım süresini, hangi saatlerde takılacağını ve ne zaman kontrole gidileceğini ekibinizden öğrenin. 2

Tedavi edilen damar kapansa veya çıkarılsa bile zaman içinde başka damarlar genişleyebilir. Yakınmalar geri dönerse önceki işlem bilgileriyle yeniden muayene olun. İşlem sonrasında yeni tek taraflı şişlik veya hızla artan ağrı aynı gün değerlendirme gerektirir. Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı gelişirse 112’yi arayın. 7 8

Doktorunuzun Notu

Tedaviden sonraki ilk günlerde görünümdeki değişikliği tek başına ölçüt almayın. Şişliğin, ağrının ve yürüme rahatlığının zaman içinde nasıl değiştiğini takip edin. Yeni bir yakınma başladığında hangi günden beri sürdüğünü ve ne kadar hızlı arttığını ekibe bildirin. Böylece iyileşme sürecine ait bulgular ile daha erken değerlendirme gerektiren değişiklikler ayırt edilebilir.

Varis İçin Hangi Bölüme Başvurulmalı?

Belirgin damarlarla birlikte tekrarlayan ağrı, ağırlık veya şişlik varsa kalp ve damar cerrahisi bölümünden planlı randevu alın. Ayak bileği çevresinde koyulaşma, egzama, deride sertleşme veya yara geliştiyse değerlendirmeyi ertelemeyin. Daha önce iyileşmiş bir bacak yarası ya da durmuş bir varis kanaması olduysa bunu da başvuruda belirtin. 6

Tek bacakta yeni ve ani şişlikte veya sert, ağrılı bir damar hattı geliştiğinde aynı gün sağlık değerlendirmesi alın. Acil değerlendirmeye ulaşamıyorsanız poliklinik sırası beklemeden acil servise başvurun. Daha önce varis tanısı almış olmanız, bu yeni belirtilerin nedenini açıklamaya yetmez. 7 8

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya durmayan yoğun kanamada 112’yi arayın. Kanama durduysa bile damar değerlendirmesini geciktirmeyin. Planlı muayeneye giderken önceki Doppler raporlarınızı, varsa işlem kayıtlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini götürün. 9 10

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Varis bacak şişmesine neden olur mu?

Varise özellikle ayak bileği çevresinde şişlik eşlik edebilir. Şişlik uzun süre ayakta kalınca artabilir ve dinlenirken azalabilir. Kalıcı ya da giderek artan şişlikte toplardamarlar ve diğer olası nedenler birlikte değerlendirilir. Tek bacakta ani şişlik gelişirse aynı gün muayene olun. 2 8

Gece krampları varis belirtisi midir?

Varisi olan kişiler gece kramp yaşayabilir. Krampların başka nedenleri de bulunduğundan tek başına bu belirtiyle tanı konmaz. Kramplara ağırlık, şişlik ve kabarık damarlar eşlik ediyorsa bunları muayenede birlikte anlatın. Sık tekrarlayan veya uykuyu bozan kramplarda hekim, başka olası nedenleri de değerlendirir. 2

Varis çorabı varisi geçirir mi?

Uygun çorap bazı kişilerde ağrıyı ve şişliği azaltabilir. Etkisi, uyguladığı dış basınçla toplardamar dolaşımını desteklemesine dayanır. Damarın kapatılması veya çıkarılması gerekiyorsa bu seçenekler ayrı olarak değerlendirilir. Çorabın ölçüsü ve basıncı hekim önerisine göre belirlenmelidir. 2

Varis tedavisinden sonra damarlar tekrar belirginleşir mi?

Tedavi sonrasında zamanla yeni varisler oluşabilir. Daha önce işlem yapılan bölgede de yeniden yakınma görülebilir. Muayenede gerekirse Doppler ultrasonla geri kaçışın kaynağı araştırılır. Yeni şişlik aniden başladıysa planlı varis kontrolünü beklemeyin. 6 7

Varis kanaması durduysa yine doktora gitmek gerekir mi?

Kanama durmuş olsa bile gecikmeden değerlendirme alın. Damar uzmanı kanamanın kaynağını ve tekrar riskini inceler. Gerekirse kanayan damara yönelik tedavi planlanır. Kanama tekrar başlarsa bacağı yükseltip doğrudan bası uygulayın ve kanama yoğunsa ya da durmuyorsa 112’yi arayın. 7 10

Sonuç

Gün sonunda artan bacak şişliği, ağırlık ve ağrı varisle ilişkili olabilir. Bu yakınmalar tekrarlıyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa veya ciltte koyulaşma ve yara gelişmişse kalp ve damar cerrahisi muayenesi alın. Hekim, muayene ve Doppler bulgularına göre izlem, çorap kullanımı veya damar tedavisi seçeneklerini değerlendirir.

Tek bacakta aniden başlayan şişlikte aynı gün değerlendirme alın. Nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya durmayan yoğun kanama varsa 112’yi arayın. Kanama durmuş olsa bile tekrarını önlemeye yönelik damar değerlendirmesini geciktirmeyin.

Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Detaylı bilgi ve kişisel sağlık değerlendirmesi için mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurmalısınız.

Bu makale Batı Anadolu Central Hospital Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Son Güncelleme: Kasım 2026

Kaynaklar

1. National Heart, Lung, and Blood Institute. Varicose Veins.

2. NHS. Varicose veins.

3. Society of Interventional Radiology. Superficial venous disease or chronic venous insufficiency.

4. MedlinePlus. Varicose veins.

5. Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust. Blood clots: DVT and PE information.

6. NICE. Varicose veins: Diagnosis and management — Recommendations. CG168.

7. Society for Vascular Surgery, American Venous Forum ve American Vein and Lymphatic Society. Clinical practice guidelines for the management of varicose veins of the lower extremities — Part II.

8. NHS. Deep vein thrombosis.

9. Centers for Disease Control and Prevention. About Venous Thromboembolism.

10. NHS England. Making a decision about treatment for varicose veins.

11. NICE. Venous thromboembolic diseases: Diagnosis and management — Recommendations. NG158.