Zona Aşısı Nedir ve Kimlere Yapılır? 
Lütfen Bekleyin

Zona Aşısı Nedir ve Kimlere Yapılır? 

Zona Aşısı Nedir ve Kimlere Yapılır? 

Zona aşısı, suçiçeğine neden olan varisella-zoster virüsünün yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkan zona hastalığını ve uzun süren sinir ağrısı gibi komplikasyonlarını önlemeyi amaçlayan bir aşıdır. Rekombinant aşı genel olarak 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlere, ayrıca bağışıklığı baskılanmış belirli risk gruplarına önerilir. İki doz uygulanır; mevcut zona atağını tedavi etmez. Uygunluk, hastalık ve tedavi geçmişine göre hekim tarafından değerlendirilir.

Zona Aşısı Nedir?

Zona aşısı, tıbbi adıyla herpes zoster hastalığının ve bu hastalığa bağlı gelişebilen komplikasyonların önlenmesi amacıyla uygulanan koruyucu bir aşıdır. Zona, çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan varisella-zoster virüsünün yıllar sonra yeniden aktifleşmesi sonucunda ortaya çıkar. Suçiçeği iyileştikten sonra virüs vücuttan tamamen uzaklaşmaz; omurilik ve kafa sinirleriyle ilişkili sinir gangliyonlarında sessiz biçimde kalabilir. Bağışıklık sisteminin virüsü kontrol altında tutma kapasitesi azaldığında yeniden etkinleşerek ağrılı deri döküntülerine ve sinir dokusunda iltihabi değişikliklere neden olabilir. [1]

Zona hastalığı çoğunlukla vücudun tek tarafında gelişen, içi sıvı dolu kabarcıklarla karakterize bir döküntü şeklinde görülür. Bununla birlikte hastalığın klinik önemi yalnızca deri belirtilerinden kaynaklanmaz. Bazı kişilerde döküntüler iyileştikten sonra haftalarca, aylarca veya daha uzun süre devam eden sinir ağrısı oluşabilir. Postherpetik nevralji olarak adlandırılan bu komplikasyon, özellikle ileri yaşlarda günlük yaşamı ve uyku kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Zona aşısının temel amacı, bağışıklık sisteminin varisella-zoster virüsüne karşı geliştirdiği koruyucu yanıtı güçlendirmek ve virüsün yeniden etkinleşmesi sonucunda hastalık gelişme olasılığını azaltmaktır. Günümüzde kullanılan rekombinant zona aşısı, canlı virüs içermez. Virüsün glikoprotein E adı verilen bir proteinini ve bağışıklık yanıtını güçlendiren adjuvan sistemini içerir. Bu nedenle özellikle yaşla birlikte azalan hücresel bağışıklığın desteklenmesinde önemli bir koruyucu yaklaşım olarak değerlendirilir. [5]

Zona aşısının tedavi edici değil, koruyucu bir uygulama olduğunun bilinmesi gerekir. Aşı, mevcut zona döküntülerini iyileştirmek veya başlamış sinir ağrısını ortadan kaldırmak amacıyla kullanılmaz. Ancak uygun kişilere hastalık gelişmeden önce uygulanması, zona atağı ve buna bağlı uzun süreli ağrı riskini azaltabilir. Aşı kararı verilirken hastanın yaşı, bağışıklık sistemi, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve daha önce zona geçirip geçirmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Zona Hastalığının Nedenleri ve Risk Faktörleri

Zona hastalığının ortaya çıkmasında temel mekanizma, vücutta yıllardır sessiz durumda bulunan varisella-zoster virüsünün yeniden etkinleşmesidir. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi genellikle bu virüsün kontrol altında tutulmasını sağlar. Ancak yaşlanma, bazı hastalıklar ve bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler, virüse karşı hücresel bağışıklığın azalmasına neden olabilir. Bu durum zona gelişme olasılığını artırırken hastalığın daha ağır seyretmesine de zemin hazırlayabilir.

Yaş, zona açısından en önemli risk faktörlerinden biridir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezinin (CDC) epidemiyolojik verilerine göre, Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık her üç kişiden biri yaşamı boyunca en az bir kez zona geçirmektedir. Bu oran ABD nüfusuna ilişkin bir tahmindir ve Türkiye için doğrudan ulusal hastalık sıklığı olarak değerlendirilmemelidir. Bununla birlikte araştırmalar, özellikle 50 yaş sonrasında zona ve ilişkili komplikasyonların görülme olasılığının arttığını göstermektedir. [1,2]

Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar da zona riskini değiştirebilir. Hematolojik kanserler, organ veya kök hücre nakli öyküsü, HIV enfeksiyonu ve bazı bağışıklık yetmezlikleri bulunan kişilerde virüsün yeniden etkinleşme olasılığı daha yüksektir. Benzer şekilde kanser tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, uzun süreli sistemik kortikosteroid tedavileri ve bağışıklık sistemini baskılayan biyolojik tedaviler de risk değerlendirmesinde önem taşır. Bu hastalarda aşılama zamanlaması, bağışıklık yanıtının daha güçlü olabileceği dönemler dikkate alınarak planlanmalıdır.

Diyabet, kronik böbrek hastalığı ve bazı romatizmal hastalıklar gibi sağlık sorunları da kişinin genel enfeksiyon ve komplikasyon riskinin değerlendirilmesinde önemlidir. Ancak her kronik hastalığın, 50 yaş altındaki herkes için tek başına zona aşısı gerektirdiği düşünülmemelidir. Riskin derecesi hastalığın türüne, kullanılan tedaviye ve kişinin bağışıklık durumuna göre değişir. Bu nedenle zona aşısı için yaş sınırının altındaki bireylerde karar, yalnızca hastalık adına dayanarak değil, bireysel klinik değerlendirmeyle verilmelidir.

Zona Belirtileri Nelerdir?

Zona hastalığında ilk belirtiler, deri döküntüsü ortaya çıkmadan önce başlayabilir. Hastalar sıklıkla vücudun belirli bir bölgesinde yanma, batma, karıncalanma, dokunmaya karşı hassasiyet veya keskin ağrı tarif eder. Bu yakınmalar başlangıçta kas ağrısı, bel problemi ya da iç organlardan kaynaklanan bir ağrı ile karıştırılabilir. Birkaç gün içerisinde aynı bölgede kızarıklık ve içi sıvı dolu kabarcıklar gelişmesi, zona olasılığını güçlendirir.

Zona döküntüleri genellikle bir sinirin duyusunu taşıdığı deri alanında ortaya çıkar ve çoğunlukla vücudun orta hattını geçmez. Göğüs kafesi, sırt ve karın sık etkilenen bölgelerdir. Bununla birlikte yüz, alın, göz çevresi veya kulak bölgesinde gelişen zona, farklı komplikasyonlar açısından özel önem taşır. Özellikle göz çevresindeki döküntüler, göz ağrısı, ışığa hassasiyet veya görmede değişiklik bulunması durumunda gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. [1]

Hastalığın en önemli komplikasyonlarından biri postherpetik nevraljidir. CDC verilerine göre zona geçiren kişilerin yaklaşık %10-18'inde bu komplikasyon gelişmektedir. Risk ileri yaşlarda artmakta; bazı hastalarda deri döküntüleri tamamen kaybolmasına rağmen yanma, elektrik çarpması veya dokunmayla tetiklenen şiddetli ağrılar devam edebilmektedir. Uzun süren bu ağrı, hastanın günlük aktivitelerini, uyku düzenini ve ruhsal iyilik hâlini etkileyebilir. [2]

Zona aşısının ardından görülebilen belirtiler ise zona hastalığının kendisinden farklıdır. Aşı sonrasında kol ağrısı, kızarıklık, yorgunluk, baş ağrısı, kas ağrıları veya kısa süreli ateş ortaya çıkabilir. Bunlar genellikle bağışıklık sisteminin aşıya verdiği geçici yanıtla ilişkilidir. Rekombinant zona aşısı canlı virüs içermediği için aşının kendisinin zona enfeksiyonuna neden olması beklenmez. Bununla birlikte aşılanan kişilerde de bağımsız olarak zona gelişebileceğinden, sonradan ortaya çıkan tipik döküntüler yalnızca aşı yan etkisi olarak değerlendirilmemelidir.

Doktorunuzun Notu: Zona Ağrısı Ne Kadar Ciddi Olabilir?

Zona geçiren herkes uzun süreli sinir ağrısı yaşamaz. Ancak özellikle ileri yaşta ortaya çıkan ağrının şiddeti ve süresi kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Bazı hastalar için en rahatsız edici durum döküntünün kendisi değil, kıyafetin cilde temas etmesiyle bile ortaya çıkan yanma ve batma hissidir. Zona aşısı bu komplikasyonun gelişme olasılığını azaltmayı amaçlar, ancak riski tamamen ortadan kaldırmaz. Hastalık başladıysa uygun antiviral tedavinin geciktirilmemesi, ağrının değerlendirilmesi ve gerektiğinde sinir ağrısına yönelik tedavilerin planlanması önemlidir. Döküntü iyileştikten sonra ağrının devam etmesi de tedavi edilebilir bir klinik sorun olarak ele alınmalı, hastanın yakınmaları küçümsenmemelidir.

Zona Tanısı ve Aşı Öncesi Değerlendirme Yöntemleri

Zona tanısı çoğu hastada klinik öykü ve fizik muayene ile konulabilir. Tek taraflı, belirli bir sinir dağılımını takip eden ağrılı kabarcıklı döküntü, hastalık açısından karakteristik bir bulgudur. Hekim değerlendirmesinde döküntünün başlangıç zamanı, yayılımı, ağrının özellikleri ve hastanın bağışıklık durumuyla ilgili bilgiler önem taşır. Ancak her zona vakası tipik görünümde olmadığından, bazı hastalarda tanı için ek incelemelere ihtiyaç duyulabilir.

Özellikle döküntünün alışılmış dağılımda olmadığı, hastanın bağışıklığının belirgin derecede baskılandığı veya herpes simpleks gibi başka enfeksiyonlarla ayırıcı tanının gerektiği durumlarda laboratuvar testlerinden yararlanılabilir. Lezyondan alınan örnekte varisella-zoster virüsünün DNA'sını araştıran polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi, uygun hastalarda tanıyı destekleyen yöntemlerden biridir. Bununla birlikte tipik zona bulguları bulunan bir hastada tedavi kararının mutlaka laboratuvar sonucuna kadar ertelenmesi gerekmez.

Zona aşısı öncesinde ise temel amaç aktif hastalığı tanımaktan çok kişinin aşı için uygunluğunu belirlemektir. Hekim; yaş, geçirilmiş zona öyküsü, daha önce uygulanan aşılar, alerji geçmişi, mevcut enfeksiyonlar ve bağışıklık sistemini etkileyen tedavileri değerlendirir. Çoğu yetişkinde daha önce suçiçeği geçirilip geçirilmediğini kan testiyle doğrulamak rutin olarak gerekli değildir. Ancak suçiçeği bağışıklığı bulunmadığı bilinen kişilerde ve bazı bağışıklık yetmezliği durumlarında farklı bir aşılama yaklaşımı gerekebilir. [3]

Gebelik, önceki aşı dozuna karşı ciddi alerjik reaksiyon, ağır akut hastalık ve bazı özel tıbbi durumlar da aşılama öncesinde sorgulanmalıdır. Rekombinant zona aşısının gebelik sırasında uygulanması önerilmez; emzirme döneminde ise mevcut veriler ve bireysel durum dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır. Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi kullanan hastalarda aşının canlı virüs içermemesi önemli bir avantajdır; buna karşın aşının hangi tarihte yapılacağı, tedavi ekibiyle birlikte belirlenmelidir. [5,9]

Modern Korunma ve Tedavi Yöntemleri

Zona hastalığı açısından güncel tıbbi yaklaşım, korunma ve mevcut hastalığın tedavisini birbirini tamamlayan ancak farklı amaçlara hizmet eden iki süreç olarak ele alır. Aşılama, zona atağının ve buna bağlı komplikasyonların görülme olasılığını azaltmayı hedeflerken antiviral ilaçlar, hastalık geliştikten sonra virüsün çoğalmasını sınırlandırmak ve akut belirtileri kontrol altına almak amacıyla kullanılır. Bu ayrım, özellikle zona geçirmekte olan kişilerin aşıdan hemen tedavi edici bir sonuç beklememesi açısından önemlidir.

Zona aşıları tarihsel olarak canlı zayıflatılmış virüs içeren aşılar ve rekombinant aşılar şeklinde iki grupta değerlendirilmiştir. Günümüzde birçok uluslararası kılavuz, daha yüksek koruyuculuk düzeyi ve bağışıklığı baskılanmış belirli hasta gruplarında kullanılabilmesi nedeniyle rekombinant zona aşısını ön plana çıkarmaktadır. Canlı zona aşılarının ağır bağışıklık yetmezliği bulunan hastalarda kullanılamaması da bu ayrımın klinik önemini artırmaktadır. [8]

Bununla birlikte aşı uygulamasının kişiye uygun olup olmadığı ve hangi dönemde yapılacağı, yalnızca etkinlik oranlarına bakılarak belirlenemez. Özellikle hematolojik hastalığı bulunan, organ nakli geçirmiş veya bağışıklığı baskılayan ilaçlar kullanan bireylerde aşılama planı, altta yatan hastalığın durumu ve devam eden tedavilerle birlikte ele alınmalıdır. Amaç, hem güvenli bir uygulama yapmak hem de yeterli bağışıklık yanıtının gelişmesini sağlayabilecek uygun zamanı seçmektir.

Rekombinant Zona Aşısı Nasıl Etki Eder?

Rekombinant zona aşısı, varisella-zoster virüsünün glikoprotein E adı verilen proteinine karşı bağışıklık yanıtı oluşturmak üzere geliştirilmiştir. Aşı içeriğindeki adjuvan sistem, bağışıklık hücrelerinin antijene verdiği yanıtı güçlendirir. Böylece hem antikor üretimi hem de virüsün kontrol altında tutulmasında önemli rol oynayan hücresel bağışıklık desteklenir. Bu mekanizma özellikle ileri yaşlarda azalan virüse özgü bağışıklığın güçlendirilmesi açısından önem taşır.

Aşının etkinliğini inceleyen geniş kapsamlı ZOE-50 çalışmasında, 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde zona hastalığına karşı koruyuculuk yaklaşık %97,2 olarak bulunmuştur. ZOE-50 ve ZOE-70 çalışmalarının birleştirilmiş analizlerinde ise 70 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde koruyuculuk yaklaşık %91,3 düzeyinde bildirilmiştir. Bu oranlar, araştırma koşullarında iki doz aşılama sonrasında hesaplanan göreceli hastalık riskindeki azalmayı ifade eder; aşılanan her bireyin kesin olarak aynı düzeyde korunacağı anlamına gelmez. [5]

Uzun dönem takip çalışmaları, koruyuculuğun ilk yıllarla sınırlı olmadığını göstermektedir. 2025 yılında yayımlanan ve yaklaşık 11 yıllık izlem verilerini değerlendiren ZOE-LTFU çalışmasında, aşılamadan sonraki 11. yılda zona hastalığına karşı etkinlik yaklaşık %82 olarak bildirilmiştir. Bununla birlikte uzun dönem sonuçları yorumlanırken araştırmanın tasarımı, katılımcı özellikleri ve takip sürecindeki değişiklikler göz önünde bulundurulmalıdır. Güncel veriler korumanın yıllarca devam edebildiğini desteklese de gelecekte ek hatırlatma dozu gerekip gerekmeyeceği konusundaki öneriler yeni kanıtlarla değişebilir. [7]

Zona Aşısı Kimlere ve Kaç Doz Yapılır?

Rekombinant zona aşısı genel olarak 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlere önerilmektedir. Türkiye'deki Shingrix kısa ürün bilgisinde, 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin yanı sıra zona riski artmış 18 yaş ve üzerindeki yetişkinler de kullanım kapsamındadır. CDC'nin ABD için yayımladığı bağışıklama önerilerinde ise 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlere rutin olarak, hastalık veya tedavi nedeniyle bağışıklığı baskılanmış 19 yaş ve üzerindeki yetişkinlere de risk temelinde aşılama önerilmektedir. Bu yaş farklılığı, ürünün ruhsat kapsamı ile ülkelere özgü aşılama tavsiyelerinin aynı kavramlar olmamasından kaynaklanır. [3,4]

Standart aşılama şeması iki dozdan oluşur. İkinci doz, ilk uygulamadan genellikle 2 ay sonra yapılır; gerektiğinde bu süre 2-6 ay arasında planlanabilir. Bağışıklığı baskılanmış ve daha kısa sürede aşılamanın tamamlanmasından yarar görebilecek hastalarda ikinci dozun 1-2 ay sonra uygulanması tercih edilebilir. Dozlar üst kol kasına enjeksiyon yoluyla uygulanır. Belirlenen aralık gecikmişse çoğu durumda seriye yeniden başlamak yerine eksik ikinci dozun tamamlanması önerilir. [3,5]

Daha önce zona geçirmiş olmak, uygun kişilerde aşılamaya engel değildir. Zona hastalığı yeniden ortaya çıkabileceğinden, geçirilmiş bir atağın yaşam boyu yeterli koruma sağladığı varsayılmamalıdır. Bununla birlikte aktif zona atağı sırasında aşı uygulanmaz; hastalığın akut dönemi sona erdikten sonra aşılama değerlendirilir. Daha önce canlı zona aşısı yaptırmış kişilerde de rekombinant aşı gündeme gelebilir. Bu durumda önceki aşı tarihi ve kişinin klinik özellikleri dikkate alınmalıdır.

Doktorunuzun Notu: Aşının İkinci Dozu Neden Önemlidir?

Zona aşısı sonrasında kol ağrısı, halsizlik veya kas ağrısı yaşayan bazı hastalar ikinci dozu yaptırmak konusunda tereddüt edebilir. Bu kaygı anlaşılabilir; özellikle ilk dozdan sonra günlük yaşamı etkileyen belirtiler ortaya çıkmışsa ikinci uygulamadan önce bunların hekimle görüşülmesi gerekir. Ancak beklenen, geçici aşı reaksiyonlarının görülmesi tek başına ikinci dozun yapılmaması gerektiği anlamına gelmez. Klinik çalışmalarda değerlendirilen koruyuculuk, büyük ölçüde önerilen iki dozluk programın tamamlanmasına dayanmaktadır. Önceki doza karşı anafilaksi gibi ciddi alerjik reaksiyon gelişmişse yaklaşım farklıdır ve yeniden uygulama yapılmamalıdır. Aşılama planı, hastanın önceki reaksiyonunun niteliğine göre güvenli biçimde değerlendirilmelidir.

Zona Hastalığı Gelişirse Nasıl Tedavi Edilir?

Zona aşısı uygulanmış olsa bile hastalık gelişme olasılığı tamamen ortadan kalkmaz. Tek taraflı ağrılı döküntü, yanma ve kabarcıklar ortaya çıktığında hasta klinik olarak değerlendirilmelidir. Zona tedavisinde asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir gibi antiviral ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların temel amacı virüsün çoğalmasını sınırlamak, yeni deri lezyonlarının gelişimini azaltmak ve akut hastalık sürecini kontrol altına almaktır. [1]

Antiviral tedavinin özellikle belirtilerin başlangıcından sonraki ilk 72 saat içinde başlatılması önemlidir. Bununla birlikte üç günlük sürenin geçmiş olması her hastada tedavinin yararsız olduğu anlamına gelmez. Yeni lezyonların devam ettiği, göz tutulumu şüphesi bulunan, bağışıklık sistemi baskılanmış veya ağır klinik bulguları olan hastalarda daha geç dönemde de antiviral tedavi gerekebilir. Tedavi kararı, hastalığın şiddeti ve komplikasyon riski dikkate alınarak verilmelidir.

Zona tedavisinin diğer önemli bileşeni ağrı kontrolüdür. Akut dönemde uygun ağrı kesiciler kullanılabilirken, postherpetik nevralji gelişen hastalarda sinir ağrısına yönelik farklı ilaç tedavileri gerekebilir. Bazı hastalarda dermatoloji, nöroloji veya algoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesi yararlı olabilir. Hastalığın ağır seyretmesi, geniş alanlara yayılması ya da göz ve merkezi sinir sistemi gibi organların etkilenmesi durumunda ise hastane koşullarında tedavi gerekebilir.

Aşı Sonrası İyileşme Süreci

Zona aşısı sonrasında çoğu kişi aynı gün günlük yaşamına devam edebilir. Ancak rekombinant aşı güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturmak amacıyla geliştirildiğinden, enjeksiyon yapılan kolda ağrı ve bazı sistemik yakınmalar görülebilir. Klinik çalışmalarda enjeksiyon yerinde ağrı yaklaşık %68, kas ağrısı yaklaşık %33 ve yorgunluk yaklaşık %32 oranında bildirilmiştir. Bu oranlar çalışma koşullarında gözlenen reaksiyon sıklıklarıdır; her hastada aynı belirtilerin ortaya çıkacağı anlamına gelmez. [5]

Aşı sonrası yakınmalar genellikle uygulamayı izleyen ilk günlerde belirginleşir ve çoğu hastada 2-3 gün içerisinde geriler. Kol ağrısı veya hafif şişlik yaşayan kişiler, uygulama bölgesini zorlamadan normal hareketlerini sürdürebilir. Gerektiğinde ağrının azaltılması için uygun destekleyici yöntemler ve kişisel sağlık durumuna göre seçilen ağrı kesiciler kullanılabilir. Özellikle böbrek hastalığı, mide ülseri, kanama riski veya düzenli ilaç kullanımı bulunan kişilerde ağrı kesici seçimi gelişigüzel yapılmamalıdır.

Aşı sonrasında ortaya çıkan geçici reaksiyonlar, aşının etkinliğini bireysel düzeyde ölçen göstergeler değildir. Başka bir ifadeyle, belirgin kol ağrısı veya ateş yaşamak daha güçlü koruma geliştiği anlamına gelmediği gibi hiçbir yan etki görülmemesi de aşının işe yaramadığı anlamına gelmez. Bağışıklık yanıtı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Koruyuculuğun değerlendirilmesinde esas alınan veriler, geniş klinik araştırmalarda zona gelişme sıklığının karşılaştırılmasıyla elde edilir.

Aşı sonrası iyileşme süreciyle zona hastalığının iyileşme süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Zona atağında deri döküntülerinin iyileşmesi çoğu zaman 2-4 hafta sürerken, aşıya bağlı geçici yakınmalar genellikle çok daha kısa sürede kaybolur. Buna karşılık zona sonrasında gelişen postherpetik nevralji, deri iyileştikten sonra da devam edebilir. Bu fark, aşılama ile hastalığın kendisine ait risklerin doğru karşılaştırılması açısından önemlidir. [1]

Doktorunuzun Notu – Zona Aşısının Ciddi Yan Etki Riski Var mı?

Her tıbbi uygulamada olduğu gibi zona aşısının da yararları ve olası riskleri birlikte değerlendirilmelidir. En sık görülen yan etkiler kısa süreli olmakla birlikte ciddi alerjik reaksiyonlar ve bazı çok nadir nörolojik sorunlar açısından dikkatli olunması gerekir. Rekombinant zona aşısıyla ilgili pazarlama sonrası gözlemsel araştırmalarda, 65 yaş ve üzerindeki kişilerde aşılamayı izleyen 42 gün içerisinde Guillain-Barré sendromu riskinde artış bildirilmiştir. Farklı çalışmalardaki tahminler, uygulanan bir milyon doz başına yaklaşık 3-7 ek vaka düzeyindedir. Bu sonuçlar mutlak riskin düşük olduğunu göstermekle birlikte tamamen yok sayılmaması gerektiğini de ortaya koymaktadır. [5] Aşı sonrasında nefes darlığı, yüzde veya boğazda şişme, yaygın ciddi alerjik belirtiler ya da ilerleyen kas güçsüzlüğü gelişmesi durumunda acil tıbbi değerlendirme gereklidir. Aşıya uygunluk kararı, kişinin zona ve komplikasyon geliştirme riskiyle olası yan etkiler birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Hangi Bölüme Başvurulmalı?

Zona aşısı yaptırmak isteyen yetişkinler, öncelikle aile hekimliği veya enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji bölümüne başvurabilir. Aşılama öncesinde hastanın yaşı, kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve bağışıklık durumunun değerlendirilmesi yeterli bir planlama yapılmasını sağlar. Özellikle düzenli bağışıklık baskılayıcı tedavi kullanan hastalarda aşılama kararı, takip eden ilgili branş hekimiyle birlikte verilmelidir.

Aktif zona belirtileri bulunan hastalarda ise başvuru önceliği değişir. Yeni başlayan tek taraflı ağrılı döküntüler için dermatoloji, enfeksiyon hastalıkları veya aile hekimliği tarafından aynı gün değerlendirme uygun olabilir. Özellikle antiviral tedavinin erken dönemde daha etkili olması nedeniyle, tipik belirtiler geliştiğinde günlerce beklenmesi önerilmez.

Göz çevresinde döküntüyle birlikte göz ağrısı veya görme değişikliği, kulak çevresindeki döküntüyle birlikte yüz felci ya da işitme kaybı, bilinç değişikliği, şiddetli baş ağrısı veya yaygın döküntü bulunması durumunda acil değerlendirme gerekir. Bağışıklığı ciddi ölçüde baskılanmış hastalarda zona şüphesi de öncelikli olarak ele alınmalıdır. Aşı planlaması çoğunlukla planlı randevuyla yapılabilirken, bu belirtilerin varlığı bekletilmemesi gereken bir klinik durumdur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Daha önce zona geçiren kişiler zona aşısı yaptırabilir mi?

Daha önce zona geçirmek, uygun yaş veya risk grubunda bulunan bir kişinin aşılanmasına tek başına engel değildir. Varisella-zoster virüsü vücutta kalmaya devam edebildiği için zona birden fazla kez ortaya çıkabilir. Ancak akut zona atağı sırasında aşı uygulanmaz; döküntülerin iyileşmesi ve akut belirtilerin gerilemesi beklenir. CDC önerilerinde geçirilmiş zonadan sonra herkes için zorunlu belirli bir bekleme süresi bulunmamakla birlikte, aşılama zamanı hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir.

2. Zona aşısı kaç yaşında yapılır ve kaç doz uygulanır?

Rekombinant zona aşısı genel olarak 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde iki doz şeklinde önerilmektedir. Türkiye'deki ürün bilgisi, zona riski artmış 18 yaş ve üzerindeki yetişkinleri de kapsamaktadır; ancak bu yaş grubunda aşılama gerekliliği kişisel risk değerlendirmesine bağlıdır. İkinci doz genellikle ilk dozdan 2 ay sonra yapılır ve standart uygulamada 2-6 aylık aralık kullanılabilir. Bağışıklığı baskılanmış belirli hastalarda dozlar arasındaki süre hekim tarafından kısaltılabilir.

3. Zona aşısının yan etkileri tehlikeli midir?

Zona aşısından sonra en sık kol ağrısı, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve kısa süreli ateş gibi belirtiler görülür. Bu reaksiyonların büyük bölümü birkaç gün içerisinde düzelir ve kalıcı bir sağlık sorununa yol açmaz. Bununla birlikte ciddi alerjik reaksiyonlar ve Guillain-Barré sendromu gibi çok nadir olaylar açısından güvenlilik izlemi sürdürülmektedir. Daha önce aşının bir bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon geçiren veya özel tıbbi riskleri bulunan kişiler, aşılama öncesinde ayrıntılı değerlendirilmelidir.

4. Zona aşısı olan bir kişi yine de zona geçirebilir mi?

Zona aşısı hastalık riskini belirgin ölçüde azaltmasına rağmen yüzde yüz koruma sağlamaz. Klinik çalışmalarda rekombinant aşının 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde yüksek koruyuculuk gösterdiği, ancak etkinliğin yaş, bağışıklık durumu ve takip süresine göre değişebildiği bildirilmiştir. Aşılı bir kişide zona belirtileri gelişirse, daha önce aşılanmış olması nedeniyle tanı ve tedavi geciktirilmemelidir. Özellikle tek taraflı ağrılı döküntü, göz tutulumu veya bağışıklık baskılanması söz konusuysa tıbbi değerlendirme önemini korur.

5. Zona aşısı ile suçiçeği aşısı aynı mıdır?

Zona ve suçiçeği aynı virüsle ilişkili hastalıklar olsa da aşılarının kullanım amacı ve hedef grupları farklıdır. Suçiçeği aşısı, virüsün oluşturduğu ilk enfeksiyonu önlemeye yönelik bağışıklama programlarının bir parçasıdır. Rekombinant zona aşısı ise özellikle daha önce varisella-zoster virüsüne maruz kalmış kişilerde virüsün yeniden etkinleşmesine bağlı zona ve komplikasyonlarını önlemeyi amaçlar. Bu nedenle zona aşısı, suçiçeği aşısının yerine kullanılmaz ve suçiçeğine karşı bağışıklığı bulunmadığı bilinen kişilerde uygun aşılama yaklaşımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Zona hastalığı, özellikle ileri yaşlarda ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde önemli sağlık sorunlarına yol açabilen viral bir enfeksiyondur. Hastalık çoğu zaman ağrılı deri döküntüleriyle sınırlı kalsa da bazı hastalarda uzun süreli sinir ağrısı, göz tutulumu ve başka komplikasyonlar gelişebilir. Bu nedenle zona, yalnızca geçici bir deri hastalığı olarak değil, uygun kişilerde önlenmesi gereken bir enfeksiyon olarak değerlendirilmelidir.

Rekombinant zona aşısı, geniş klinik araştırmalarda zona hastalığına ve postherpetik nevralji gibi komplikasyonlara karşı yüksek koruyuculuk göstermiştir. İki dozluk aşılama programının tamamlanması, koruyucu bağışıklığın oluşturulması açısından önemlidir. Bununla birlikte aşının uygulanacağı yaş, zamanlama, bağışıklık durumu ve olası yan etkiler kişisel değerlendirme gerektirir. Aşılanmış olmak da ilerleyen dönemde ortaya çıkabilecek zona belirtilerinin dikkate alınması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Zona aşısı hakkında karar verirken temel yaklaşım, hastalığın gelişme riskiyle aşının beklenen koruyucu yararlarını birlikte değerlendirmektir. Özellikle 50 yaş üzerindeki yetişkinler ve bağışıklık sistemiyle ilişkili risk faktörleri bulunan kişiler için aşılama durumu, koruyucu sağlık değerlendirmesinin bir parçası olabilir. Mevcut zona belirtileri bulunan kişilerde ise öncelik, hastalığın erken tanınması, uygun antiviral tedavinin planlanması ve komplikasyonların önlenmesidir.


Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Detaylı bilgi ve kişisel sağlık değerlendirmesi için mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurmalısınız.

Bu makale Batı Anadolu Central Hospital Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Son Güncelleme: Kasım 2026

Kaynaklar

  1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Overview of Shingles (Herpes Zoster). Zona hastalığının mekanizması, klinik seyri ve antiviral tedavi yaklaşımı.
    https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/

  2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Shingles Facts and Stats. Zona sıklığı, yaşla ilişkili riskler ve postherpetik nevralji verileri.
    https://www.cdc.gov/shingles/data-research/index.html

  3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Shingles Vaccine Recommendations. Rekombinant zona aşısının yaş grupları, doz aralıkları ve özel durumlarda uygulanmasına ilişkin öneriler.
    https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/shingles/hcp/index.html

  4. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). SHINGRIX Kısa Ürün Bilgisi. Türkiye'deki ruhsat kapsamı, doz şeması, kontrendikasyonlar ve güvenlilik bilgileri.
    https://www.titck.gov.tr/kubkt

  5. Electronic Medicines Compendium (emc). Shingrix – Summary of Product Characteristics. 16 Nisan 2026 güncellemesi. Klinik etkinlik, güvenlilik ve uzun dönem izlem verileri.
    https://www.medicines.org.uk/emc/product/12054/smpc

  6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Shingles (Herpes Zoster) Vaccine Safety. Aşı sonrası reaksiyonlar ve güvenlilik değerlendirmeleri.
    https://www.cdc.gov/vaccine-safety/vaccines/shingles-herpes.html

  7. ZOE-LTFU Study. Final analysis of the ZOE-LTFU trial to 11 years post-vaccination: efficacy of the adjuvanted recombinant zoster vaccine against herpes zoster and related complications. 2025.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40630610/

  8. Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD). Erişkin Bağışıklama Rehberi, 2024. Herpes zoster aşılamasına ilişkin öneriler.
    https://rehber.ekmud.org.tr/Eriskin-Bagisiklama-Rehberi-2024/files/basic-html/page126.html

  9. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Clinical Considerations for Shingrix Use in Immunocompromised Adults Aged ≥19 Years. Bağışıklığı baskılanmış hastalarda aşılama ve özel klinik değerlendirmeler.
    https://www.cdc.gov/shingles/hcp/vaccine-considerations/immunocompromised-adults.html

 

Hızlı iletisim
  • +90 232 341 67 67
  • +90 530 418 19 98
  • info@centralhospital.com.tr